Umowa o dzieło – jakie składki należy odprowadzić?

Standardowa umowa o dzieło nie podlega składkom na ubezpieczenia społeczne ani zdrowotne. Nie oznacza to jednak braku formalności – płatnik składek powinien zgłosić ją do ZUS na formularzu RUD w terminie 7 dni od zawarcia umowy, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

Czy od umowy o dzieło płaci się składki ZUS?

Umowa o dzieło jest umową rezultatu. Wykonawca zobowiązuje się w niej do stworzenia konkretnego, indywidualnie oznaczonego efektu – materialnego albo niematerialnego – a zamawiający płaci za jego wykonanie. Zasady tej umowy określają przepisy Kodeksu cywilnego, przede wszystkim art. 627–646.

Jeżeli umowa rzeczywiście ma taki charakter, nie stanowi samodzielnego tytułu do ubezpieczeń. Zamawiający nie odprowadza więc od wynagrodzenia składek emerytalnej, rentowych, chorobowej, wypadkowej ani zdrowotnej. Nie opłaca się także składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Brak składek nie zwalnia jednak z obowiązku informacyjnego. Zawarcie umowy trzeba zgłosić do ZUS na formularzu ZUS RUD w ciągu 7 dni, jeżeli zgłoszenie jest wymagane.

Kiedy umowa o dzieło podlega składkom?

Najważniejszy wyjątek dotyczy osoby, która jest jednocześnie pracownikiem zamawiającego. Dla celów ubezpieczeń społecznych wynagrodzenie z umowy o dzieło zawartej z własnym pracownikiem traktuje się jak przychód ze stosunku pracy. Składki nalicza się wtedy od łącznego przychodu z obu umów, a nie odrębnie wyłącznie od dzieła.

Tak samo jest wtedy, gdy pracownik zawiera umowę o dzieło z innym podmiotem, ale wykonuje ją faktycznie na rzecz własnego pracodawcy. W takim przypadku również stosuje się zasady właściwe dla pracownika.

Przed oceną obowiązku składkowego trzeba więc sprawdzić nie tylko nazwę dokumentu, lecz także status wykonawcy i rzeczywisty sposób wykonywania pracy.

Formularz ZUS RUD – kto i kiedy go składa?

Formularz RUD służy do poinformowania ZUS o zawarciu umowy o dzieło. Samo zgłoszenie nie powoduje objęcia wykonawcy ubezpieczeniami. Jest tylko przekazaniem informacji, która może ułatwić organowi sprawdzenie, czy umowa została prawidłowo zakwalifikowana.

Zgłoszenie składa płatnik składek albo osoba fizyczna zlecająca wykonanie dzieła, gdy umowa została zawarta z osobą, która nie pozostaje z zamawiającym w stosunku pracy i nie wykonuje dzieła na rzecz własnego pracodawcy.

Przy zgłoszeniu trzeba pamiętać o następujących zasadach:

• Termin – formularz RUD przekazuje się do ZUS w ciągu 7 dni od zawarcia umowy.
• Zakres informacji – podaje się między innymi dane wykonawcy, zamawiającego, przedmiot umowy oraz daty jej rozpoczęcia i zakończenia.
• Sposób złożenia – zgłoszenie można przekazać elektronicznie albo w formie papierowej, zgodnie z aktualnymi kanałami obsługi ZUS.
• Wyłączenia – obowiązek nie dotyczy między innymi podmiotów, które nie są płatnikami składek, oraz określonych umów zawieranych w ramach działalności gospodarczej wykonawcy.

Jeżeli wykonawca prowadzi działalność gospodarczą, a przedmiot umowy mieści się w zakresie tej działalności, przed zastosowaniem wyłączenia warto uzyskać od niego stosowne oświadczenie. W razie wątpliwości dotyczących statusu stron lub zakresu działalności bezpieczniej zweryfikować obowiązek z księgowym albo doradcą.

Na czym polega ryzyko przekwalifikowania umowy?

Nazwa dokumentu nie przesądza o jego charakterze. ZUS może ocenić treść umowy, sposób wykonywania czynności i okoliczności współpracy. Jeżeli ustali, że strony faktycznie realizują umowę zlecenia albo umowę o świadczenie usług, może zakwestionować brak ubezpieczeń.

W umowie o dzieło wykonawca odpowiada za osiągnięcie oznaczonego rezultatu. Rezultat powinien być możliwy do obiektywnego sprawdzenia, a w wielu przypadkach także do odebrania pod kątem wad. Samo wykonywanie pracy z należytą starannością nie wystarcza do uznania jej za dzieło.

Umowa zlecenia lub umowa o świadczenie usług dotyczy natomiast podejmowania określonych czynności. Ryzyko osiągnięcia końcowego efektu zwykle nie obciąża wykonawcy. Dlatego powtarzalne i ciągłe zadania, takie jak regularne sprzątanie, prowadzenie zajęć, bieżące tłumaczenia, obsługa klienta albo stałe czynności administracyjne, mogą wskazywać na świadczenie usług, a nie na wykonanie dzieła.

W razie przekwalifikowania płatnik może zostać zobowiązany do rozliczenia zaległych składek społecznych i zdrowotnych za cały zakwestionowany okres, wraz z odsetkami. Brak formularza RUD może natomiast skutkować odpowiedzialnością za niedopełnienie obowiązku zgłoszeniowego, jeżeli spoczywał on na płatniku.

O czym pamiętać przed zawarciem umowy?

Przed podpisaniem dokumentu trzeba opisać konkretny rezultat, sprawdzić, czy wykonawca jest własnym pracownikiem, oraz ustalić, czy praca nie polega w rzeczywistości na stałym świadczeniu usług. Przy zwykłej umowie o dzieło składek ZUS nie ma, ale zgłoszenie RUD należy przekazać w ustawowym terminie 7 dni.