Umowa przedwstępna o pracę – co to jest i co powinna zawierać?

Umowa przedwstępna o pracę to zobowiązanie pracodawcy i kandydata do zawarcia w przyszłości właściwej umowy o pracę, czyli umowy przyrzeczonej. Powinna określać najważniejsze warunki przyszłego zatrudnienia oraz termin podpisania umowy. Jej niedotrzymanie może prowadzić do roszczenia o zawarcie umowy albo do żądania odszkodowania.

Czym jest umowa przedwstępna o pracę?

Umowa przedwstępna o pracę, nazywana także promesą zatrudnienia, nie jest „roboczą” wersją umowy o pracę. To odrębne zobowiązanie, w którym obie strony deklarują, że w przyszłości zawrą określoną umowę o pracę. Tę przyszłą umowę nazywa się umową przyrzeczoną.

Kodeks pracy nie reguluje tej instytucji wprost. Można ją jednak stosować na podstawie art. 300 Kodeksu pracy w związku z art. 389 i art. 390 Kodeksu cywilnego. Przepisy cywilne stosuje się w sprawach nieuregulowanych w prawie pracy, o ile nie pozostają w sprzeczności z jego zasadami.

Umowa przedwstępna nie powoduje automatycznego zawarcia umowy o pracę z chwilą nadejścia ustalonej daty. Do zawarcia umowy przyrzeczonej potrzebne są oświadczenia woli stron. Sama data wskazana w dokumencie nie zastępuje tych oświadczeń.

Co powinna zawierać umowa przedwstępna o pracę?

Dokument powinien zawierać zobowiązanie stron do zawarcia umowy przyrzeczonej oraz istotne warunki przyszłego zatrudnienia. Należy wskazać w szczególności:

• Strony umowy – dane pracodawcy oraz kandydata do pracy.
• Rodzaj pracy – na przykład stanowisko lub zakres uzgodnionych obowiązków.
• Miejsce wykonywania pracy – określone zgodnie z ustaleniami stron.
• Wynagrodzenie za pracę – wraz z informacją o jego wysokości lub sposobie ustalenia.
• Wymiar czasu pracy – na przykład pełny etat albo część etatu.
• Termin zawarcia umowy przyrzeczonej – najlepiej wskazany jako konkretna data lub możliwie precyzyjny okres.

Termin powinien być znany stronom przynajmniej w przybliżeniu. Jeżeli nie został wskazany, umowę przyrzeczoną zawiera się w terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną. Gdy obie strony wyznaczą różne terminy, wiąże termin wskazany przez tę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej nie zostanie wyznaczony termin zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia.

Jakie są skutki niedotrzymania umowy?

Jeżeli jedna ze stron uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, druga może dochodzić roszczeń określonych w art. 390 Kodeksu cywilnego. Zakres uprawnień zależy między innymi od treści umowy oraz od tego, czy zachowano formę pozwalającą żądać zawarcia umowy przyrzeczonej.

Roszczenie o zawarcie umowy i roszczenie odszkodowawcze to dwa różne uprawnienia. Pierwsze zmierza do doprowadzenia do zawarcia umowy przyrzeczonej, drugie do wyrównania szkody wynikającej z zawiedzionego oczekiwania na jej zawarcie. Pracodawca nie może jednak uzyskać wyroku, który przymusiłby pracownika do podjęcia zatrudnienia. Wolność pracy wyklucza takie rozwiązanie.

Pracownik, który zrezygnował z dotychczasowego zatrudnienia, poniósł koszty dojazdu lub pozostawał bez pracy w związku z oczekiwaniem na nowe stanowisko, może próbować wykazać powstałą szkodę. W przypadku roszczenia pracownika przyjmuje się limit odpowiadający trzymiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę na stanowisku objętym umową przedwstępną. Strony mogą jednak odmiennie określić zakres odpowiedzialności, między innymi przez zastrzeżenie kary umownej.

Kara umowna i forma dokumentu

Przepisy nie wymagają szczególnej formy umowy przedwstępnej o pracę. Może zostać zawarta także ustnie, ale forma pisemna jest znacznie bezpieczniejsza dowodowo. Pozwala łatwiej wykazać, jakie warunki uzgodniły strony i czy doszło do uchylenia się od zawarcia umowy przyrzeczonej.

Zachowanie formy wymaganej dla umowy przyrzeczonej ma znaczenie dla zakresu roszczeń. Jeżeli umowa przedwstępna spełnia wymagania dotyczące formy, strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej. W przeciwnym razie pozostaje co do zasady roszczenie odszkodowawcze.

Forma pisemna nie jest tylko kwestią porządku w dokumentacji. Może zdecydować o tym, czy poszkodowana strona będzie mogła żądać zawarcia umowy przyrzeczonej, czy wyłącznie odszkodowania.

W umowie można także zastrzec karę umowną na wypadek uchylenia się od zawarcia umowy o pracę. Takie postanowienie może uprościć dochodzenie zapłaty, ponieważ wierzyciel nie musi w takim samym zakresie wykazywać wysokości poniesionej szkody. Kara powinna być określona jasno, a jej wysokość powinna pozostawać w rozsądnej relacji do zobowiązania. W razie sporu sąd ocenia treść i skutki takiego postanowienia.

List intencyjny a umowa przedwstępna

List intencyjny z reguły wyraża zamiar dalszych negocjacji lub przyszłej współpracy. Sama nazwa dokumentu nie przesądza jednak o jego charakterze prawnym. Liczy się przede wszystkim treść.

Jeżeli dokument nazwany listem intencyjnym zawiera zobowiązanie stron do zawarcia umowy o pracę, istotne warunki przyszłego zatrudnienia oraz termin zawarcia umowy przyrzeczonej, może zostać uznany za umowę przedwstępną. W takiej sytuacji zmiana tytułu dokumentu nie wyłączy skutków prawnych wynikających z jego rzeczywistej treści.

Przed podpisaniem dokumentu trzeba więc sprawdzić nie tylko jego nazwę, lecz także zakres zobowiązania, określone warunki zatrudnienia, termin zawarcia umowy oraz konsekwencje odmowy jej podpisania.

Najbezpieczniej traktować umowę przedwstępną o pracę jako wiążące zobowiązanie, a nie niezobowiązującą deklarację. Precyzyjne określenie warunków przyszłej pracy i terminu zawarcia umowy ogranicza ryzyko sporu, a forma pisemna ułatwia ochronę praw obu stron.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego umowy przedwstępnej, wysokości szkody lub treści kary umownej warto skonsultować dokument z prawnikiem.