Okres wyczekiwania – ile trwa i kiedy przysługuje wynagrodzenie?

Okres wyczekiwania wynosi co do zasady 30 dni przy obowiązkowym ubezpieczeniu chorobowym i 90 dni przy dobrowolnym. Choroba w tym czasie usprawiedliwia nieobecność, ale zwykle nie daje prawa do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku. Wyjątki, między innymi długi staż ubezpieczeniowy, status absolwenta lub wypadek w drodze do pracy, pozwalają otrzymać świadczenie od pierwszego dnia.

Jak działa okres wyczekiwania?

Okres wyczekiwania to czas podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, który musi upłynąć, aby powstało prawo do świadczenia za niezdolność do pracy. Liczy się więc nie tylko liczba dni przepracowanych u obecnego pracodawcy, lecz przede wszystkim czas pozostawania w ubezpieczeniu.

Jeżeli lekarz wystawi e-ZLA przed upływem wymaganego okresu, zwolnienie nadal jest ważne i usprawiedliwia nieobecność. Nie oznacza to jednak automatycznie wypłaty pieniędzy. W takim przypadku pracownik może pozostać bez wynagrodzenia za dni choroby, chyba że zachodzi jeden z wyjątków przewidzianych w przepisach.

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy to dwa różne świadczenia. Wynagrodzenie chorobowe finansuje pracodawca na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Po wykorzystaniu ustawowego limitu może przysługiwać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego, wypłacany przez ZUS albo przez płatnika zasiłków. W obu przypadkach najpierw trzeba jednak mieć prawo do świadczenia, a więc spełnić warunek wyczekiwania lub skorzystać z wyjątku.

Kiedy okres wyczekiwania nie obowiązuje?

Prawo do świadczenia od pierwszego dnia ubezpieczenia może powstać w kilku sytuacjach. Najczęściej dotyczą one osób rozpoczynających pracę po ukończeniu edukacji, pracowników z długim stażem albo niezdolności do pracy powstałej w szczególnych okolicznościach.

Okres wyczekiwania nie jest wymagany między innymi, gdy:

• Jesteś absolwentem szkoły lub uczelni i zostałeś objęty ubezpieczeniem chorobowym albo przystąpiłeś do niego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu. Szczególne zasady dotyczą niektórych kierunków medycznych, farmacji i ukończenia kształcenia w szkole doktorskiej.
• Masz co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
• Niezdolność do pracy powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.
• Jesteś posłem lub senatorem i przystąpiłeś do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji albo jesteś byłym funkcjonariuszem Służby Celnej przejętym do pracy w jednostce Krajowej Administracji Skarbowej.

Wypadek w drodze do pracy lub z pracy nie jest tym samym co każdy wypadek związany z wykonywaniem obowiązków. Kwalifikacja zdarzenia może wymagać odpowiedniej dokumentacji, dlatego w razie wątpliwości znaczenie mają ustalenia pracodawcy, ZUS i dokumenty dotyczące wypadku.

Czy poprzednia praca liczy się do okresu wyczekiwania?

Tak. Przy zmianie zatrudnienia okres wyczekiwania nie zawsze rozpoczyna się od początku. Poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego dolicza się, gdy przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni. Dzięki temu osoba, która przeszła do nowej firmy po krótkiej przerwie, może mieć już spełniony warunek wyczekiwania.

Okresy mogą być sumowane także wtedy, gdy przerwa wynikała z określonych przyczyn, w szczególności z urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego albo odbywania czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy. Do okresu wyczekiwania mogą zostać zaliczone także wskazane w przepisach okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego w czasie ubezpieczenia oraz niektóre okresy ubezpieczenia rolników.

Przykład: pracownik zakończył poprzednią umowę, a nową rozpoczął po 20 dniach. Jeżeli w obu okresach podlegał ubezpieczeniu chorobowemu, wcześniejszy staż może zostać doliczony do obecnego. Choroba w pierwszych dniach nowej pracy nie musi więc oznaczać braku prawa do świadczenia.

Przy sprawdzaniu ciągłości trzeba odróżnić okres wyczekiwania od okresu zasiłkowego. Pierwszy dotyczy nabycia prawa do świadczenia po rozpoczęciu ubezpieczenia. Drugi określa, jak długo można pobierać świadczenia w ramach jednego limitu. Zmiana pracy może mieć znaczenie dla obu tych kwestii, ale stosuje się do nich inne zasady.

Jak ustala się wynagrodzenie, gdy prawo już powstało?

Jeżeli pracownik spełnił warunek wyczekiwania albo korzysta z wyjątku, świadczenie można ustalić także w pierwszym miesiącu zatrudnienia. Przy stałym wynagrodzeniu podstawą jest co do zasady miesięczna stawka określona w umowie, po uwzględnieniu zasad dotyczących składek. Przy składnikach zmiennych, takich jak prowizje lub premie, bierze się pod uwagę wynagrodzenie, które pracownik otrzymałby za pełny miesiąc pracy.

Nie trzeba więc mieć przepracowanych 12 miesięcy, aby ustalić podstawę świadczenia. Pełna historia wynagrodzeń jest potrzebna przede wszystkim wtedy, gdy przepisy nakazują obliczanie przeciętnej z wcześniejszych miesięcy.

Pracodawca finansuje wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym. W przypadku pracownika, który ukończył 50 lat, limit wynosi 14 dni, począwszy od następnego roku kalendarzowego po ukończeniu tego wieku. Od 34. albo 15. dnia może przysługiwać zasiłek chorobowy.

Limit 33 lub 14 dni obejmuje kolejne okresy choroby w tym samym roku. Nie jest to dodatkowy limit poza okresem zasiłkowym. Zasiłek chorobowy może być wypłacany przez ZUS albo przez pracodawcę działającego jako płatnik zasiłków, zależnie od liczby zgłoszonych ubezpieczonych i zasad obowiązujących u danego płatnika.

Najważniejsze rozróżnienie jest proste: ważne e-ZLA usprawiedliwia nieobecność, ale pieniądze za chorobę przysługują dopiero wtedy, gdy pracownik ma prawo do świadczenia. Dlatego przed oceną wypłaty trzeba sprawdzić rodzaj ubezpieczenia, długość obecnego i poprzednich okresów ubezpieczenia oraz ewentualne wyjątki od okresu wyczekiwania.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego okresu ubezpieczenia lub prawa do świadczenia warto skontaktować się z działem kadr albo ZUS.