Na ile można zawrzeć umowę o pracę?
Umowę o pracę na czas określony można zawrzeć co do zasady na łączny okres nie dłuższy niż 33 miesiące, a ten sam pracodawca i pracownik mogą zawrzeć maksymalnie trzy takie umowy. Przekroczenie któregokolwiek limitu powoduje z mocy prawa przekształcenie zatrudnienia w umowę na czas nieokreślony.
Jakie są limity umów na czas określony?
Zgodnie z art. 251 Kodeksu pracy limity dotyczą relacji między tym samym pracodawcą i tym samym pracownikiem. Łączny okres zatrudnienia na podstawie umów na czas określony nie może przekroczyć 33 miesięcy, a liczba zawartych umów nie może być większa niż trzy.
Oba ograniczenia działają niezależnie. Oznacza to, że przekroczenie limitu czasu albo limitu liczby umów wywołuje skutek prawny. Umowy zawarte z innymi pracodawcami nie są wliczane do tego samego limitu.
Przerwa między kolejnymi umowami u tego samego pracodawcy nie powoduje rozpoczęcia naliczania limitów od początku. Przy ponownym zatrudnieniu trzeba więc sprawdzić wcześniejsze umowy na czas określony zawarte między tymi samymi stronami.
Co się dzieje po przekroczeniu limitu?
Jeżeli okres zatrudnienia przekroczy 33 miesiące, pracownik jest uznawany za zatrudnionego na czas nieokreślony od dnia następującego po upływie 33 miesięcy. Gdy pracodawca zawrze czwartą umowę na czas określony, skutek następuje od dnia zawarcia tej umowy.
Przekształcenie następuje z mocy prawa. Pracodawca nie musi podpisywać aneksu ani nowej umowy, aby zatrudnienie stało się bezterminowe. Jeżeli mimo przekroczenia limitu dokument nadal wskazuje czas określony, nie zmienia to skutku wynikającego z Kodeksu pracy.
Za zawarcie kolejnej umowy może zostać uznane także uzgodnienie w trakcie trwania umowy dłuższego okresu wykonywania pracy. Nie każda zmiana warunków zatrudnienia wywołuje jednak taki skutek. Zmiana wynagrodzenia, miejsca pracy lub zakresu obowiązków sama w sobie nie tworzy nowej umowy terminowej.
Kiedy limity nie mają zastosowania?
Art. 251 § 4 Kodeksu pracy przewiduje sytuacje, w których ograniczenia 33 miesięcy i trzech umów nie obowiązują. Wyłączenie musi odpowiadać rzeczywistemu celowi zatrudnienia, a nie służyć obejściu przepisów.
| Rodzaj umowy | Opis sytuacji | Skutek dla limitów |
|---|---|---|
| Umowa na zastępstwo | Zawierana w celu zastąpienia pracownika podczas jego usprawiedliwionej nieobecności. | Nie podlega limitowi 33 miesięcy ani limitowi trzech umów. |
| Praca dorywcza lub sezonowa | Dotyczy zadań wykonywanych krótko, nieregularnie albo w związku z określonym sezonem. | Limity nie mają zastosowania, jeżeli umowa rzeczywiście dotyczy takiej pracy. |
| Praca przez okres kadencji | Zatrudnienie jest związane z czasem pełnienia określonej funkcji kadencyjnej. | Umowa może być wyłączona z limitów ustawowych. |
| Obiektywne przyczyny po stronie pracodawcy | Pracodawca wskazuje rzeczywiste, okresowe zapotrzebowanie uzasadniające terminowe zatrudnienie. | Limity nie obowiązują, jeśli zastosowanie wyjątku jest niezbędne w danych okolicznościach. |
W przypadku umowy zawartej z powodu obiektywnych przyczyn pracodawca powinien wskazać te przyczyny w umowie i zawiadomić właściwego okręgowego inspektora pracy w terminie 5 dni roboczych od jej zawarcia. Samo powołanie się na ogólną potrzebę elastycznego zatrudnienia nie wystarcza.
Najczęściej wskazywanym przykładem wyłączenia jest umowa na zastępstwo. Kolejne umowy tego rodzaju nie powodują automatycznego przekształcenia w umowę bezterminową, o ile rzeczywiście służą zastąpieniu nieobecnego pracownika.
Co zrobić, gdy pracodawca narusza limity?
Jeżeli pracodawca proponuje czwartą umowę terminową albo kontynuuje zatrudnienie po upływie 33 miesięcy, warto zachować wszystkie umowy, aneksy i informacje dotyczące okresów zatrudnienia. Następnie można podjąć następujące działania:
- Rozmowa z pracodawcą – przedstawienie podstawy prawnej i wezwanie do potwierdzenia, że zatrudnienie ma charakter bezterminowy.
- Pisemne wezwanie – żądanie sprostowania dokumentów i wskazania prawidłowego rodzaju umowy.
- Zawiadomienie Państwowej Inspekcji Pracy – PIP może zbadać, czy pracodawca przestrzega przepisów prawa pracy.
- Pozew do sądu pracy – pracownik może żądać ustalenia, że stosunek pracy łączy strony na podstawie umowy na czas nieokreślony.
W sprawach pracowniczych dotyczących ustalenia istnienia stosunku pracy pracownik co do zasady nie ponosi opłaty od pozwu. Jeżeli pracodawca kwestionuje przekształcenie albo istnieją wątpliwości dotyczące wyjątku od limitów, pomocne może być skonsultowanie dokumentów z prawnikiem lub związkiem zawodowym.
Najważniejsza zasada jest prosta: u tego samego pracodawcy można zawrzeć maksymalnie trzy umowy na czas określony, a ich łączny okres nie powinien przekroczyć 33 miesięcy. Po przekroczeniu któregokolwiek z tych limitów zatrudnienie staje się bezterminowe, chyba że dana umowa należy do ustawowo wyłączonej kategorii.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
