Po jakim czasie pracy można wziąć urlop na żądanie?
Urlop na żądanie można wykorzystać po nabyciu prawa do urlopu wypoczynkowego. Przy pierwszej pracy w życiu następuje to po przepracowaniu pierwszego miesiąca, natomiast przy kolejnej pracy – co do zasady już od pierwszego dnia zatrudnienia, jeśli pracownik ma jeszcze dostępną pulę urlopu.
Uprawnienie dotyczy osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Podstawę prawną stanowi art. 167² Kodeksu pracy.
Kiedy można wziąć urlop na żądanie?
Najważniejsze rozróżnienie dotyczy tego, czy dana osoba podejmuje pierwszą pracę w życiu, czy tylko zmienia pracodawcę:
- Pierwsza praca w życiu – prawo do urlopu wypoczynkowego powstaje po każdym pełnym miesiącu pracy. Dopiero wtedy można wykorzystać urlop na żądanie, w granicach nabytej puli.
- Kolejna praca – jeżeli pracownik ma już staż pracy i prawo do urlopu wypoczynkowego, może skorzystać z urlopu na żądanie od początku zatrudnienia u nowego pracodawcy, o ile nie wyczerpał rocznego limitu i posiada niewykorzystany urlop.
Zmiana pracodawcy nie powoduje odnowienia limitu. W całym roku kalendarzowym pracownik może wykorzystać łącznie maksymalnie 4 dni urlopu na żądanie, niezależnie od liczby kolejnych umów o pracę. Informacja o wykorzystanym urlopie powinna wynikać ze świadectwa pracy.
Pierwsza praca a kolejna umowa
W pierwszym roku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę prawo do urlopu nabywa się stopniowo. Po każdym miesiącu pracy pracownik uzyskuje 1/12 rocznego wymiaru urlopu wypoczynkowego. Jeśli roczny wymiar wynosi 20 dni, po pierwszym miesiącu będzie to 1/12 tej puli, a przy wymiarze 26 dni – 1/12 z 26 dni.
| Sytuacja zawodowa | Kiedy można wziąć urlop na żądanie? |
|---|---|
| Pierwsza praca w życiu | Po przepracowaniu pierwszego miesiąca, gdy pracownik nabędzie część prawa do urlopu wypoczynkowego. |
| Kolejna praca u innego pracodawcy | Od pierwszego dnia zatrudnienia, jeśli pracownik ma niewykorzystany urlop wypoczynkowy i nie wyczerpał limitu 4 dni w danym roku. |
| Umowa zlecenia lub umowa o dzieło | Przepisy o urlopie na żądanie nie mają zastosowania. Dni wolne mogą wynikać wyłącznie z ustaleń stron umowy. |
Przykładowo osoba, która wykorzystała u poprzedniego pracodawcy 2 dni urlopu na żądanie, po zmianie pracy może w tym samym roku skorzystać najwyżej z kolejnych 2 dni. Jeżeli wykorzystała całą dostępną pulę urlopu wypoczynkowego, nie może otrzymać dodatkowego dnia na żądanie.
Jakie zasady obowiązują przy urlopie na żądanie?
Urlop na żądanie nie jest dodatkowym wolnym poza urlopem wypoczynkowym. Stanowi jego część. Z ustawowego limitu maksymalnie 4 dni pracownik może skorzystać pojedynczo albo łącznie, ale każdy wykorzystany dzień pomniejsza pulę urlopu wypoczynkowego.
Żądanie trzeba zgłosić najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, zasadniczo przed godziną rozpoczęcia pracy wynikającą z grafiku. Przepisy nie wymagają jednej konkretnej formy zgłoszenia, dlatego może to być na przykład telefon, e-mail, SMS albo system kadrowy. Firma może określić procedurę wewnętrzną, lecz samo zgłoszenie nie zastępuje udzielenia urlopu.
Przed nieobecnością pracownik powinien uzyskać zgodę pracodawcy. Nie może po prostu nie przyjść do pracy i dopiero później poinformować, że korzystał z urlopu na żądanie. Taka nieobecność może zostać uznana za nieusprawiedliwioną.
Najważniejsze warunki to:
- zatrudnienie na podstawie umowy o pracę,
- posiadanie niewykorzystanej puli urlopu wypoczynkowego,
- niewyczerpanie limitu 4 dni w danym roku kalendarzowym,
- zgłoszenie żądania najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu,
- uzyskanie zgody pracodawcy przed rozpoczęciem nieobecności.
Kiedy pracodawca może odmówić?
Co do zasady pracodawca powinien udzielić urlopu na żądanie, ale obowiązek ten nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd Najwyższy w wyroku z 28 października 2009 r., sygn. II PK 123/09, wskazał, że szczególne okoliczności mogą uzasadniać odmowę, gdy obecność pracownika jest konieczna z uwagi na ważny interes zakładu.
Odmowa może być uzasadniona w szczególności, gdy:
- nieobecność pracownika poważnie zagroziłaby funkcjonowaniu firmy,
- pracownik posiada kwalifikacje niezbędne przy usuwaniu awarii lub zapewnieniu bezpieczeństwa,
- nie ma realnej możliwości zastępstwa na kluczowym stanowisku,
- pracownik zgłosił urlop dopiero po rozpoczęciu pracy,
- wykorzystał już 4 dni urlopu na żądanie albo nie ma dostępnego urlopu wypoczynkowego.
Najkrócej: przy pierwszej pracy trzeba poczekać do końca pierwszego miesiąca, a przy zmianie pracodawcy urlop na żądanie może być dostępny od pierwszego dnia. W obu przypadkach potrzebne są niewykorzystane dni urlopu wypoczynkowego i zgoda pracodawcy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza przy sporze z pracodawcą, warto skonsultować się z prawnikiem lub Państwową Inspekcją Pracy.
