Odprawa pośmiertna – jak wyliczyć wysokość świadczenia?
Odprawę pośmiertną oblicza się według wzoru: (podstawa wynagrodzenia × mnożnik wynikający ze stażu pracy) ÷ liczba uprawnionych osób. Podstawę ustala się podobnie jak ekwiwalent za niewykorzystany urlop. Przy jednej osobie uprawnionej nie stosuje się pełnej kwoty – przysługuje jej połowa odprawy ustalonej dla danego stażu.
Jaki mnożnik zastosować do stażu pracy?
Art. 93 Kodeksu pracy uzależnia wysokość odprawy pośmiertnej od okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. Samo prawo do świadczenia nie zależy od stażu, ale staż wpływa na liczbę miesięcznych wynagrodzeń przyjmowanych do obliczeń.
| Staż pracy u pracodawcy | Wysokość odprawy |
|---|---|
| Krócej niż 10 lat | 1-miesięczne wynagrodzenie |
| Co najmniej 10 lat, ale krócej niż 15 lat | 3-miesięczne wynagrodzenie |
| Co najmniej 15 lat | 6-miesięczne wynagrodzenie |
Do stażu może zostać doliczony okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, jeśli zmiana pracodawcy nastąpiła w związku z przejściem zakładu pracy na podstawie art. 231 Kodeksu pracy albo nowy pracodawca stał się następcą prawnym w stosunkach pracy.
Jak ustalić podstawę wynagrodzenia?
Odprawę oblicza się według zasad stosowanych przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Co do zasady bierze się pod uwagę wynagrodzenie należne w miesiącu nabycia prawa do odprawy, czyli zwykle w miesiącu śmierci pracownika.
Stałe składniki uwzględnia się w wysokości obowiązującej w tym miesiącu. Składniki zmienne trzeba uśrednić. Składniki wypłacane za okresy nie dłuższe niż miesiąc, na przykład miesięczne premie, przyjmuje się w średniej wysokości z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa. Składniki za okresy dłuższe niż miesiąc ustala się co do zasady ze średniej z 12 poprzednich miesięcy.
| Składnik wynagrodzenia | Uwzględnienie w podstawie |
|---|---|
| Stałe wynagrodzenie miesięczne | Tak, w wysokości z miesiąca nabycia prawa do odprawy |
| Miesięczne premie i inne składniki zmienne | Tak, średnia z 3 poprzednich miesięcy |
| Składniki za okresy dłuższe niż miesiąc | Tak, średnia z 12 poprzednich miesięcy |
| Nagroda jubileuszowa | Nie |
| Wynagrodzenie za czas choroby | Nie |
| Odprawa emerytalna, rentowa lub inna odprawa pieniężna | Nie |
| Ekwiwalent za urlop wypoczynkowy | Nie |
Wyłączeniu podlegają również między innymi jednorazowe wypłaty za wykonanie określonego zadania, nagrody z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz świadczenia związane z rozwiązaniem stosunku pracy. Wynagrodzenie określone stawką godzinową traktuje się jak składnik zmienny, dlatego ustala się jego średnią z trzech poprzednich miesięcy.
Jak wygląda obliczenie odprawy pośmiertnej?
Procedurę można przeprowadzić w trzech krokach:
- Ustal podstawę wynagrodzenia – dodaj stałe wynagrodzenie z miesiąca nabycia prawa oraz właściwe średnie składniki zmienne.
- Zastosuj mnożnik – pomnóż podstawę przez 1, 3 albo 6, zależnie od stażu pracy.
- Podziel kwotę – gdy uprawnionych jest kilka osób, podziel odprawę po równo. Jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba, wypłać jej połowę należnej kwoty.
Przykład pierwszy: pracownik miał 9 lat stażu, stałe wynagrodzenie 5800 zł oraz miesięczne premie wynoszące w trzech poprzednich miesiącach 400 zł, 600 zł i 500 zł.
Średnia premia wynosi: (400 zł + 600 zł + 500 zł) ÷ 3 = 500 zł.
Podstawa to 5800 zł + 500 zł = 6300 zł. Przy stażu krótszym niż 10 lat odprawa wynosi jedno miesięczne wynagrodzenie, czyli 6300 zł. Jeżeli uprawnione są co najmniej dwie osoby, kwotę dzieli się między nie po równo. Jeżeli uprawniona jest tylko jedna osoba, otrzyma 3150 zł.
Przykład drugi: pracownik miał 12 lat stażu, a ustalona podstawa wynagrodzenia wynosiła 5000 zł. Mnożnik wynosi 3, więc pełna odprawa to 5000 zł × 3 = 15 000 zł. Przy jednej osobie uprawnionej wypłata wyniesie 7500 zł. Przy dwóch osobach każda otrzyma 7500 zł, ponieważ pełną kwotę dzieli się na dwie równe części.
Kto otrzymuje odprawę pośmiertną?
Świadczenie przysługuje małżonkowi oraz innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. W praktyce mogą to być między innymi:
- małżonek, z wyjątkiem osoby pozostającej ze zmarłym w separacji,
- dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, jeśli spełniają warunki rentowe,
- wnuki, rodzeństwo i inne dzieci spełniające warunki do renty rodzinnej,
- rodzice, jeśli spełniają wymagania dotyczące wieku, niezdolności do pracy i utrzymania przez zmarłego.
Jeżeli uprawnionych jest kilka osób, odprawa jest dzielona w częściach równych. Gdy istnieje tylko jedna osoba uprawniona, przysługuje jej połowa kwoty określonej według stażu. Odprawa pośmiertna nie wchodzi do spadku, więc brak osób spełniających ustawowe warunki oznacza brak obowiązku wypłaty przez pracodawcę.
Kiedy ubezpieczenie zmniejsza obowiązek pracodawcy?
Pracodawca może zostać całkowicie albo częściowo zwolniony z wypłaty odprawy, jeżeli ubezpieczył pracownika na życie, sam finansował składki, a osoby uprawnione otrzymały odszkodowanie z polisy.
- Jeżeli odszkodowanie jest równe odprawie albo wyższe od niej, pracodawca nie dopłaca odprawy.
- Jeżeli odszkodowanie jest niższe, pracodawca wypłaca różnicę między odprawą a odszkodowaniem.
- Jeżeli ubezpieczenie było finansowane przez pracownika poprzez dobrowolne składki potrącane z wynagrodzenia, sama polisa nie musi zwalniać pracodawcy z obowiązku zapłaty.
- Przy ustalaniu różnicy trzeba najpierw obliczyć pełną odprawę według stażu i podstawy wynagrodzenia.
Przykładowo, gdy odprawa wynosi 7000 zł, a ubezpieczyciel wypłacił rodzinie 2500 zł, pracodawca powinien wypłacić 4500 zł. Odprawa pośmiertna jest odrębna od zasiłku pogrzebowego z ZUS, dlatego otrzymanie jednego świadczenia co do zasady nie wyłącza prawa do drugiego. Sama odprawa jest zwolniona z podatku dochodowego i nie podlega składkom ZUS.
