Jak liczyć odprawę pośmiertną? Zasady i wysokość świadczenia
Odprawa pośmiertna wynosi równowartość 1, 3 albo 6 miesięcznych wynagrodzeń. O tym, który wariant ma zastosowanie, decyduje staż pracy u danego pracodawcy. Podstawę obliczeń ustala się według zasad stosowanych przy ekwiwalencie pieniężnym za urlop wypoczynkowy.
Od czego zależy wysokość odprawy pośmiertnej?
Zgodnie z art. 93 Kodeksu pracy odprawa pośmiertna przysługuje rodzinie, gdy pracownik zmarł w czasie trwania stosunku pracy albo w okresie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby. Sama przyczyna zgonu nie wpływa na wysokość świadczenia.
Liczy się okres zatrudnienia u danego pracodawcy. Do stażu można doliczyć wcześniejsze zatrudnienie, jeżeli przejście do nowego pracodawcy nastąpiło w związku z przejęciem zakładu pracy albo następstwem prawnym przewidzianym w odrębnych przepisach.
Odprawa pośmiertna nie jest częścią spadku. Otrzymują ją bezpośrednio osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej, a w razie ich braku świadczenie nie przechodzi na spadkobierców.
Progi stażowe odprawy
| Staż pracy u pracodawcy | Wysokość odprawy |
|---|---|
| Mniej niż 10 lat | Równowartość 1-miesięcznego wynagrodzenia |
| Co najmniej 10 lat | Równowartość 3-miesięcznego wynagrodzenia |
| Co najmniej 15 lat | Równowartość 6-miesięcznego wynagrodzenia |
Próg 15 lat zastępuje próg 10 lat. Oznacza to, że osoba zatrudniona przez 15 lat lub dłużej ma prawo do odprawy w wysokości sześciu miesięcznych wynagrodzeń, a nie trzech.
Jak ustalić podstawę obliczeń?
Odprawę oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Trzeba więc rozdzielić stałe i zmienne składniki wynagrodzenia. Stały składnik przyjmuje się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy.
Składniki zmienne uwzględnia się w średniej z określonego okresu poprzedzającego miesiąc nabycia prawa do świadczenia:
| Składnik wynagrodzenia | Okres brany do obliczenia średniej |
|---|---|
| Wynagrodzenie określone w stałej stawce miesięcznej | Miesiąc nabycia prawa do odprawy |
| Składniki zmienne za okres nie dłuższy niż miesiąc, np. premia miesięczna | Średnia z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa |
| Składniki zmienne za okres dłuższy niż miesiąc | Średnia z 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc nabycia prawa |
Do podstawy mogą należeć między innymi premie regulaminowe i dodatki, jeżeli spełniają zasady uwzględniania składników wynagrodzenia stosowane przy ekwiwalencie urlopowym. Nie każda wypłata otrzymana przez pracownika automatycznie zwiększa podstawę.
Przykład obliczenia odprawy pośmiertnej
Pracownik miał 12-letni staż u pracodawcy. Do obliczeń przyjęto stałe wynagrodzenie 5800 zł oraz miesięczną premię zmienną. Ponieważ staż wynosi co najmniej 10 lat, odprawa odpowiada trzem miesięcznym wynagrodzeniom.
Średnia premia z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa wyniosła:
(400 zł + 600 zł + 500 zł) ÷ 3 = 500 zł
Miesięczna podstawa odprawy wynosi więc:
5800 zł + 500 zł = 6300 zł
Odprawa przed podziałem między uprawnionych wynosi:
6300 zł × 3 = 18 900 zł
Jeżeli uprawnieni są małżonka i jedno dziecko, kwotę dzieli się po równo:
- 18 900 zł ÷ 2 osoby = 9450 zł dla każdej osoby.
Gdyby jedyną osobą uprawnioną była małżonka, otrzymałaby połowę kwoty ustalonej według stażu, czyli 9450 zł.
Kto otrzymuje odprawę i jak działa polisa na życie?
Odprawa przysługuje małżonkowi oraz innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. W praktyce mogą to być:
- małżonek, o ile nie została orzeczona separacja
- dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, na zasadach określonych w przepisach rentowych
- dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie, jeżeli spełniają wymagane warunki
- rodzice, jeżeli spełniają warunki dotyczące wieku, niezdolności do pracy i utrzymania przez zmarłego
Kwotę dzieli się w równych częściach między wszystkich uprawnionych. Jeżeli jest tylko jedna osoba uprawniona, otrzymuje połowę odprawy ustalonej według stażu, a nie całość.
Pracodawca może zostać zwolniony z wypłaty odprawy, jeżeli ubezpieczył pracownika na życie i odszkodowanie z polisy jest co najmniej równe należnej odprawie. Jeżeli odszkodowanie jest niższe, pracodawca wypłaca różnicę. Warunek dotyczy ubezpieczenia, którego koszt ponosił pracodawca:
- odszkodowanie równe odprawie oznacza brak dodatkowej wypłaty od pracodawcy
- odszkodowanie niższe od odprawy oznacza obowiązek dopłaty różnicy
- odszkodowanie wyższe od odprawy nie tworzy obowiązku wypłaty odprawy przez pracodawcę
- ubezpieczenie finansowane przez pracownika co do zasady nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty
Przykładowo, przy odprawie wynoszącej 18 900 zł i odszkodowaniu z polisy w wysokości 12 000 zł pracodawca powinien wypłacić 6900 zł różnicy. Sama odprawa pośmiertna jest zwolniona z PIT na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Najważniejsze przy obliczeniach są trzy dane: staż u pracodawcy, prawidłowo ustalona podstawa wynagrodzenia oraz liczba osób uprawnionych. Dopiero po ich ustaleniu można określić kwotę należną każdemu członkowi rodziny.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej lub kadrowo-płacowej.
