Urlop z powodu siły wyższej – ile dni przysługuje pracownikowi?
Pracownikowi przysługują 2 dni albo 16 godzin zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w roku kalendarzowym. Za czas nieobecności zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia dotyczącego wyłącznie wykorzystanych godzin lub dni. Nie jest to urlop wypoczynkowy, więc nie pomniejsza jego puli.
Czym jest zwolnienie z powodu siły wyższej?
W Kodeksie pracy to uprawnienie określono jako zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej. Zgodnie z art. 1481 Kodeksu pracy można z niego skorzystać w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika.
Nie chodzi więc o każdą nieplanowaną sprawę prywatną ani o siłę wyższą rozumianą tak jak w prawie cywilnym, gdzie przykładem może być powódź lub trzęsienie ziemi. W prawie pracy liczy się nagłe zdarzenie rodzinne, wymagające szybkiej reakcji i osobistej obecności pracownika. Zaplanowana wizyta lekarska, zabieg albo sprawa urzędowa co do zasady nie spełniają tych warunków.
Przykładowe sytuacje, w których takie zwolnienie może znaleźć zastosowanie, to:
- nagły wypadek dziecka w szkole lub przedszkolu,
- hospitalizacja członka rodziny,
- nagła choroba małżonka lub dziecka wymagająca obecności pracownika,
- wypadek bliskiej osoby, po którym trzeba natychmiast udać się do szpitala.
Wymiar, wynagrodzenie i najważniejsze zasady
Pracownik wybiera, czy będzie korzystać ze zwolnienia w dniach, czy w godzinach. Decyzję podejmuje przy pierwszym wniosku złożonym w danym roku kalendarzowym. Wybrany sposób rozliczania obowiązuje do końca tego roku.
- Wybór dni – pracownik korzysta z maksymalnie 2 dni zwolnienia w roku.
- Wybór godzin – pracownik korzysta z limitu 16 godzin, a przy niepełnym etacie limit ustala się proporcjonalnie.
- Wykorzystanie części limitu – przy rozliczeniu godzinowym można wziąć także pojedynczą godzinę, o ile pozostała ona w limicie.
- Nowy rok – niewykorzystane godziny lub dni nie przechodzą na kolejny rok i nie przysługuje za nie ekwiwalent.
Pracownik zatrudniony na część etatu, który wybierze rozliczenie godzinowe, otrzymuje limit proporcjonalny do wymiaru czasu pracy. Niepełną godzinę zaokrągla się w górę do pełnej godziny. Przy rozliczeniu w dniach przysługują 2 dni, ale każdy z nich obejmuje czas pracy zaplanowany na dany dzień.
Za czas zwolnienia pracownik zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia. Ta zasada dotyczy wyłącznie godzin lub dni objętych nieobecnością, a nie połowy całej miesięcznej pensji. Pozostała część wynagrodzenia jest wypłacana normalnie. Zwolnienie nie zmniejsza też urlopu wypoczynkowego.
| Cecha | Zwolnienie z powodu siły wyższej | Urlop na żądanie | Urlop opiekuńczy |
|---|---|---|---|
| Wymiar | 2 dni albo 16 godzin rocznie | Do 4 dni rocznie | Do 5 dni rocznie |
| Płatność | 50% wynagrodzenia za czas zwolnienia | 100% wynagrodzenia urlopowego | Bez wynagrodzenia |
| Przeznaczenie | Pilna sprawa rodzinna spowodowana chorobą lub wypadkiem | Dowolny powód wskazany przez pracownika | Osobista opieka lub wsparcie z poważnych względów medycznych |
| Wpływ na urlop wypoczynkowy | Nie pomniejsza jego puli | Jest częścią urlopu wypoczynkowego | Nie pomniejsza urlopu wypoczynkowego |
Urlop na żądanie i zwolnienie z powodu siły wyższej nie są tym samym uprawnieniem. Pierwsze rozwiązanie jest częścią urlopu wypoczynkowego i pozostaje w pełni płatne. Drugie ma odrębny limit, wymaga wystąpienia określonej sytuacji rodzinnej i jest płatne w połowie.
Jak złożyć wniosek?
Wniosek należy złożyć najpóźniej w dniu, w którym pracownik korzysta ze zwolnienia. Przepisy nie wymagają konkretnej formy, dlatego można przekazać go papierowo, ustnie, telefonicznie, SMS-em, e-mailem albo przez system kadrowy. Dla celów dowodowych najlepiej wybrać formę, która pozwala potwierdzić termin zgłoszenia.
W zgłoszeniu wystarczy wskazać, że chodzi o pilną sprawę rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem, wymagającą natychmiastowej obecności. Pracownik nie musi przedstawiać zaświadczenia lekarskiego ani szczegółowej dokumentacji medycznej członka rodziny.
Pracodawca nie może odmówić udzielenia zwolnienia z powodu problemów organizacyjnych, jeżeli zostały spełnione ustawowe przesłanki i wniosek złożono w terminie. Może natomiast zakwestionować skorzystanie z uprawnienia, gdy sytuacja nie dotyczy pilnej sprawy rodzinnej, nie wynika z choroby lub wypadku albo nie wymagała natychmiastowej obecności pracownika. Nadużycie tego zwolnienia może prowadzić do odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej.
Podstawę prawną stanowi art. 1481 Kodeksu pracy. W razie bezpodstawnej odmowy udzielenia zwolnienia pracownik może zwrócić się o pomoc do Państwowej Inspekcji Pracy.
Najważniejsze: limit wynosi 2 dni albo 16 godzin rocznie, pracownik wybiera sposób rozliczenia przy pierwszym wniosku, a za wykorzystany czas otrzymuje 50% wynagrodzenia. Zwolnienie jest odrębnym uprawnieniem i nie zabiera dni urlopu wypoczynkowego.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się ze specjalistą prawa pracy lub Państwową Inspekcją Pracy.
