Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego – co to jest?

Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego to uprawnienie pracownika, który przyjął dziecko na wychowanie w ramach przysposobienia albo pieczy zastępczej. Ma umożliwić osobistą opiekę nad dzieckiem na zasadach zbliżonych do urlopu macierzyńskiego dla rodziców biologicznych. W zależności od liczby przyjętych dzieci trwa od 20 do 37 tygodni, podlega ochronie stosunku pracy i wiąże się z prawem do zasiłku macierzyńskiego.

Czym jest urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego?

To urlop dla pracownika, który przyjął dziecko na wychowanie. Dotyczy dwóch sytuacji: przyjęcia dziecka jako rodzina zastępcza albo przyjęcia go w celu przysposobienia, czyli adopcji. W drugim przypadku pracownik musi wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia.

Nazwa wskazuje, że do tego urlopu stosuje się odpowiednio zasady dotyczące urlopu macierzyńskiego. Uprawnienie nie jest więc świadczeniem przeznaczonym wyłącznie dla rodziców biologicznych. Obejmuje także osoby, które formalnie przejmują opiekę nad dzieckiem w ramach adopcji lub określonej formy pieczy zastępczej.

Szybka informacja: wymiar urlopu zależy od liczby dzieci przyjętych jednocześnie, ale możliwość jego wykorzystania ogranicza także wiek dziecka.

Komu przysługuje ten urlop?

Z urlopu może skorzystać pracownik, który spełnia jeden z poniższych warunków:

• przyjął dziecko na wychowanie jako rodzina zastępcza,
• przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie jego przysposobienia.

Prawo dotyczy pracowników pozostających w zatrudnieniu. Samo faktyczne sprawowanie opieki nie wystarcza, jeżeli nie wystąpiła jedna z podstaw wskazanych w przepisach. Urlop nie przysługuje osobie, która przyjęła dziecko jako rodzina zastępcza zawodowa. To wyłączenie obejmuje zawodową formę pieczy zastępczej.

Jaki jest wymiar urlopu?

Wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci przyjętych jednocześnie na wychowanie:

Przepisy przewidują także minimalny wymiar wynoszący 9 tygodni w sytuacjach, gdy przyjęcie dziecka następuje w wieku objętym ustawowym limitem, ale pełne wykorzystanie urlopu nie jest możliwe z powodu wieku dziecka.

Do jakiego wieku dziecka można skorzystać z urlopu?

Limit wieku zależy od tego, czy dziecko zostało przyjęte w ramach pieczy zastępczej, czy w celu przysposobienia:

• Piecza zastępcza – dziecko powinno być przyjęte na wychowanie przed ukończeniem 7. roku życia. Jeżeli wobec dziecka odroczono obowiązek szkolny, granica ta wynosi 10 lat.
• Przysposobienie – dziecko powinno być przyjęte na wychowanie przed ukończeniem 14. roku życia, a pracownik musi złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania w sprawie adopcji.

Rozróżnienie tych limitów ma znaczenie przy ustalaniu prawa do urlopu i zasiłku. W przypadku pieczy zastępczej nie wystarczy więc zastosować granicy 14 lat właściwej dla pracownika, który stara się o przysposobienie dziecka.

Ochrona stosunku pracy i zasiłek

W czasie urlopu pracownik korzysta z ochrony stosunku pracy na zasadach zbliżonych do ochrony podczas urlopu macierzyńskiego. Co do zasady pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie korzystania z tego uprawnienia. Wyjątki wynikają z przepisów prawa pracy, między innymi dotyczą sytuacji uzasadniających rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, a także upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Za okres odpowiadający urlopowi pracownik otrzymuje zasiłek macierzyński. Jego miesięczna wysokość wynosi zasadniczo 100% podstawy wymiaru zasiłku. Jeżeli pracownik złoży wniosek o urlop rodzicielski w terminie i na zasadach przewidzianych w przepisach, zastosowanie mogą mieć reguły dotyczące zasiłku za cały okres urlopu oraz późniejszego urlopu rodzicielskiego, w tym stawka 80% podstawy wymiaru.

Po wykorzystaniu urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego może przysługiwać także urlop rodzicielski, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Szczegółowe zasady zależą między innymi od podstawy przyjęcia dziecka, jego wieku oraz dokumentów dołączonych do wniosku pracownika.

Podstawę prawną stanowią przede wszystkim przepisy Kodeksu pracy oraz ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przy składaniu wniosku trzeba uwzględnić aktualne wymagania dotyczące dokumentów i terminów, ponieważ przepisy mogą być zmieniane.