Po jakim czasie przysługuje urlop wypoczynkowy?

Prawo do urlopu wypoczynkowego zależy od tego, czy podejmujesz pierwszą pracę w życiu, czy kolejne zatrudnienie. W pierwszej pracy urlop nabywasz stopniowo – po każdym miesiącu pracy. W kolejnej pracy prawo do urlopu powstaje z góry, co do zasady od 1 stycznia danego roku.

Kiedy przysługuje urlop wypoczynkowy?

Urlop wypoczynkowy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie stosunku pracy, przede wszystkim umowy o pracę. Zasady jego nabywania określa Kodeks pracy. Najważniejsze znaczenie ma to, czy dana osoba po raz pierwszy w życiu rozpoczęła pracę, czy ma już za sobą wcześniejsze zatrudnienie.

Osoba podejmująca pierwszą pracę otrzymuje urlop cząstkowo, czyli z dołu. Pracownik, który ma już za sobą pierwszy rok rozpoczęcia kariery zawodowej, nabywa prawo do kolejnego urlopu z góry – na początku następnego roku kalendarzowego. Wymiar urlopu wynosi zasadniczo 20 albo 26 dni, zależnie od stażu urlopowego.

Jak nabywa się urlop w pierwszej pracy?

W roku kalendarzowym, w którym pracownik po raz pierwszy podejmuje zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, z upływem każdego miesiąca pracy uzyskuje prawo do 1/12 rocznego wymiaru urlopu. Dotyczy to całego roku, w którym rozpoczęła się pierwsza praca, nawet jeśli w tym czasie pracownik zmieni pracodawcę.

Jeżeli roczny wymiar urlopu wynosi 20 dni, za jeden miesiąc przypada 1/12 tej puli. Przy wymiarze 26 dni jest to 1/12 z 26 dni. Przepisy nie wymagają automatycznego zaokrąglania takiej części do pełnego dnia, choć pracodawca może zastosować rozwiązanie korzystniejsze dla pracownika, o ile nie przekroczy on należnego wymiaru za dany rok.

W pierwszej pracy miesiąc pracy oznacza okres zatrudnienia, a nie zawsze 30 dni kalendarzowych. Zasady nabywania urlopu można ująć następująco:

• Pierwsza praca w życiu – prawo do 1/12 rocznego wymiaru powstaje po każdym miesiącu pracy.
• Zmiana pracodawcy w tym samym roku – nadal stosuje się zasady urlopu cząstkowego, jeśli jest to rok rozpoczęcia pierwszej pracy.
• Kolejny rok kalendarzowy – pracownik nabywa prawo do kolejnego urlopu z góry.
• Ustanie zatrudnienia – niewykorzystany urlop rozlicza się zgodnie z zasadami dotyczącymi kolejnego pracodawcy albo ekwiwalentu pieniężnego.

Od czego zależy wymiar urlopu?

Podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego przy pełnym etacie wynosi 20 dni, jeżeli staż urlopowy jest krótszy niż 10 lat, oraz 26 dni, jeżeli staż wynosi co najmniej 10 lat. Do stażu wlicza się nie tylko poprzednie okresy zatrudnienia, lecz także ukończoną naukę.

Okresów nauki nie sumuje się. Jeśli pracownik ukończył kilka szkół, uwzględnia się jeden, najkorzystniejszy okres. Przykładowo ukończenie liceum daje 4 lata, a ukończenie studiów wyższych 8 lat. Nie dodaje się więc tych okresów do siebie.

Jeżeli nauka była pobierana w czasie zatrudnienia, do stażu wlicza się okres nauki albo okres zatrudnienia – zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika. Po osiągnięciu 10-letniego stażu w trakcie roku może powstać prawo do urlopu uzupełniającego, czyli różnicy między wymiarem 20 a 26 dni.

Kiedy urlop przysługuje w kolejnych latach?

Po roku, w którym pracownik po raz pierwszy podjął pracę, prawo do kolejnego urlopu powstaje z góry w każdym następnym roku kalendarzowym. Oznacza to, że od 1 stycznia pracownik ma prawo do pełnego wymiaru urlopu ustalonego na podstawie jego stażu urlopowego.

Ta zasada obowiązuje także przy zmianie pracodawcy. Samo rozpoczęcie pracy w nowej firmie nie oznacza konieczności ponownego oczekiwania na pierwszy miesiąc pracy, jeśli pracownik ma już za sobą pierwsze zatrudnienie. Przy zmianie pracy w trakcie roku urlop rozlicza się jednak proporcjonalnie między pracodawcami, tak aby łączny wymiar urlopu za dany rok nie został przekroczony.

Urlop na żądanie nie stanowi dodatkowej puli dni. Jest częścią urlopu wypoczynkowego i obejmuje maksymalnie 4 dni w roku kalendarzowym. W pierwszej pracy można z niego skorzystać dopiero po nabyciu odpowiedniej części urlopu, natomiast przy kolejnym zatrudnieniu prawo do urlopu może istnieć już od pierwszego dnia pracy, z uwzględnieniem wykorzystania limitu u poprzedniego pracodawcy.

Najważniejsze zasady

• Pierwsza praca oznacza nabywanie urlopu cząstkowo, po każdym miesiącu zatrudnienia.
• Kolejna praca daje prawo do urlopu z góry, od początku kolejnego roku kalendarzowego, a przy zmianie pracodawcy w trakcie roku – do odpowiedniej części rocznego wymiaru.
• Staż urlopowy obejmuje okresy pracy i wybrany, najkorzystniejszy okres nauki, ale nie sumuje się ukończonych szkół.

W praktyce odpowiedź na pytanie „po jakim czasie urlop” brzmi więc: po miesiącu pracy, gdy jest to pierwsze zatrudnienie w życiu, albo od razu w ramach posiadanego prawa do urlopu, gdy pracownik ma już wcześniejszy staż zawodowy.