Od kiedy przysługuje urlop ojcowski?

Prawo do urlopu ojcowskiego powstaje w dniu urodzenia dziecka albo w dniu uprawomocnienia się postanowienia sądu o jego przysposobieniu. Przy dziecku urodzonym po 26 kwietnia 2023 r. urlop można wykorzystać najpóźniej do dnia poprzedzającego pierwsze urodziny dziecka. Wyjątkiem są sytuacje objęte przepisami przejściowymi, w których obowiązuje termin 24 miesięcy.

Od kiedy i do kiedy przysługuje urlop ojcowski?

Urlop ojcowski jest indywidualnym prawem pracownika-ojca wychowującego dziecko. Nie zależy od tego, czy matka dziecka pracuje, korzysta z urlopu macierzyńskiego albo rodzicielskiego. Może z niego skorzystać także ojciec, który rozpoczął pracę już po narodzinach dziecka, jeśli nie upłynął jeszcze ustawowy termin.

Wymiar urlopu wynosi do 2 tygodni, czyli 14 dni kalendarzowych. Można wykorzystać go jednorazowo albo w dwóch częściach, przy czym każda część musi obejmować co najmniej 7 dni. Urlop nie wydłuża się z powodu dni wolnych od pracy ani liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie.

W przypadku dziecka urodzonego po 26 kwietnia 2023 r. urlop należy wykorzystać przed ukończeniem przez dziecko 12. miesiąca życia. Przy przysposobieniu dziecka termin wynosi 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu, ale urlop nie może przypadać po ukończeniu przez dziecko 14 lat.

Jak liczyć termin wykorzystania urlopu?

Przy obliczaniu terminu stosuje się zasadę z art. 112 Kodeksu cywilnego, która znajduje zastosowanie do prawa pracy. Termin związany z wiekiem dziecka upływa z początkiem dnia jego urodzin. W praktyce ostatnim dniem, w którym można korzystać z urlopu, jest dzień poprzedzający pierwsze urodziny dziecka.

Data 26 kwietnia 2023 r. ma znaczenie z powodu przepisu przejściowego. Ojciec wychowujący dziecko w dniu wejścia w życie nowelizacji zachował prawo do wykorzystania urlopu na wcześniejszych zasadach, czyli w terminie do ukończenia przez dziecko 24. miesiąca życia. Dziecko urodzone dokładnie 26 kwietnia 2023 r. nie jest objęte tym wyjątkiem, ponieważ w chwili wejścia zmian w życie ojciec nie wychowywał jeszcze urodzonego dziecka. W takim przypadku obowiązuje termin 12 miesięcy.

Przykładowo, jeżeli dziecko urodziło się 10 października 2024 r., urlop można wykorzystać najpóźniej 9 października 2025 r. Od początku 10 października dziecko ma już ukończony pierwszy rok życia. Jeżeli koniec urlopu wypadałby później, pracodawca może udzielić go tylko do dnia poprzedzającego urodziny dziecka, co może oznaczać skrócenie ostatniej części urlopu.

Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?

Urlop jest udzielany wyłącznie na wniosek pracownika. Wniosek trzeba złożyć nie później niż 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Przy zachowaniu tego terminu pracodawca powinien uwzględnić wniosek, jeśli pracownik spełnia pozostałe warunki.

Przed złożeniem dokumentów sprawdź następujące elementy:

• Forma wniosku – dokument papierowy albo elektroniczny.
• Termin – złożenie co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.
• Dane we wniosku – imię i nazwisko pracownika oraz okres urlopu albo jego części.
• Dokument dotyczący dziecka – odpis aktu urodzenia lub dokument zagraniczny potwierdzający urodzenie.
• Przysposobienie – kopia prawomocnego postanowienia sądu, jeżeli urlop dotyczy dziecka adoptowanego.
• Oświadczenie pracownika – informacja, czy wcześniej korzystał z urlopu ojcowskiego lub jego części.

Złożenie wniosku później niż 7 dni przed planowanym rozpoczęciem nie odbiera automatycznie prawa do urlopu, ale pracodawca może nie być związany takim wnioskiem. Może zgodzić się na wskazany termin, lecz nie musi tego robić.

Urlop ojcowski a urlop rodzicielski

Urlop ojcowski i urlop rodzicielski są odrębnymi uprawnieniami. Najczęstsza pomyłka polega na utożsamianiu 2 tygodni urlopu ojcowskiego z 9 tygodniami nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego.

Różnice między tymi uprawnieniami przedstawiają się następująco:

• Urlop ojcowski obejmuje do 2 tygodni i jest indywidualnym prawem ojca, niezależnym od uprawnień matki.
• Urlop rodzicielski jest częścią większego wymiaru urlopu rodzicielskiego, a 9 tygodni tego wymiaru przypada wyłącznie każdemu z rodziców.
• Niewykorzystane 2 tygodnie urlopu ojcowskiego nie przechodzą na matkę ani na inną osobę.
• Niewykorzystane 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przypisanych ojcu co do zasady również nie można przenieść na drugiego rodzica.

W czasie od złożenia wniosku do zakończenia urlopu pracownik korzysta także ze szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem umowy o pracę, z wyjątkami przewidzianymi w Kodeksie pracy, między innymi w razie upadłości lub likwidacji pracodawcy. Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru.

Najważniejsza reguła jest prosta: data urodzenia dziecka decyduje o końcowym terminie wykorzystania urlopu. Dla większości dzieci urodzonych od 26 kwietnia 2023 r. będzie to dzień poprzedzający pierwsze urodziny, natomiast przy zastosowaniu przepisu przejściowego termin może wynosić 24 miesiące.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W przypadku nietypowej sytuacji, zwłaszcza dotyczącej przysposobienia dziecka lub przepisów przejściowych, warto skonsultować dokumenty z prawnikiem albo specjalistą do spraw kadr.