Od kiedy przysługuje dodatkowy urlop dla osoby niepełnosprawnej?

Pierwszy dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni przysługuje pracownikowi z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności po przepracowaniu roku od dnia zaliczenia go do tego stopnia. W praktyce punktem wyjścia jest data wydania orzeczenia, a nie dzień jego doręczenia pracodawcy.

Ile dni urlopu przysługuje osobie z niepełnosprawnością?

Dodatkowy urlop wypoczynkowy wynosi 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Przysługuje osobie zatrudnionej na podstawie stosunku pracy, która ma orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Stopień lekki nie daje prawa do tego świadczenia.

Urlop dodatkowy zwiększa podstawowy wymiar urlopu wynikający z Kodeksu pracy. Łączny wymiar zależy od stażu urlopowego:

Zasady te wynikają z Ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Sam dodatkowy urlop udzielany jest na zasadach dotyczących urlopu wypoczynkowego określonych w Kodeksie pracy.

Jak liczyć rok potrzebny do nabycia prawa?

Pierwsze prawo do dodatkowego urlopu nie powstaje natychmiast po otrzymaniu orzeczenia. Trzeba przepracować rok po dniu zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy ustalaniu tego terminu należy postępować w następującej kolejności:

1. Ustal datę wydania orzeczenia, czyli dzień zaliczenia do umiarkowanego albo znacznego stopnia niepełnosprawności.
2. Sprawdź, przez jakie okresy po tej dacie pracownik pozostawał w zatrudnieniu.
3. Połącz niepokrywające się okresy zatrudnienia, także u różnych pracodawców.
4. Po upływie roku pracownik nabywa pełne prawo do 10 dni dodatkowego urlopu.

Przyjmuje się, że znaczenie ma data wydania orzeczenia, zwykle odpowiadająca dacie posiedzenia zespołu orzekającego, a nie data przekazania dokumentu pracodawcy. Jeśli orzeczenie wydano 9 stycznia 2025 roku, prawo do pierwszego urlopu powstaje 9 stycznia 2026 roku.

Do wymaganego okresu wlicza się pozostawanie w zatrudnieniu, a nie wyłącznie faktyczne wykonywanie pracy. Oznacza to, że sama choroba i pobieranie zasiłku chorobowego co do zasady nie przerywają biegu tego okresu. Inaczej należy ocenić okresy, w których stosunek pracy nie trwa, na przykład urlop bezpłatny.

Po nabyciu pierwszego prawa kolejne 10 dni przysługuje już z dniem 1 stycznia każdego następnego roku, jeżeli pracownik nadal pozostaje w zatrudnieniu i spełnia pozostałe warunki.

Kiedy dodatkowy urlop nie przysługuje?

Prawo do 10 dni nie działa automatycznie w każdej sytuacji. Ograniczenia dotyczą zarówno stopnia niepełnosprawności, jak i innych uprawnień urlopowych pracownika:

• Stopień lekki nie daje prawa do dodatkowego urlopu na podstawie art. 19 Ustawy o rehabilitacji.
• Urlop nie przysługuje, gdy pracownik ma już prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych.
• Urlop nie przysługuje, gdy pracownik korzysta z urlopu dodatkowego przyznanego na podstawie odrębnych przepisów.
• Jeżeli urlop z odrębnych przepisów jest krótszy niż 10 dni, zastosowanie może mieć korzystniejszy wymiar wynikający z Ustawy o rehabilitacji.

Osobno trzeba uwzględnić zwolnienia związane z turnusem rehabilitacyjnym, badaniami lub zabiegami. Łączny wymiar dodatkowego urlopu i zwolnień z art. 20 ustawy nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Przykładowo, jeśli pracownik wykorzystał 14 dni takiego zwolnienia, na dodatkowy urlop pozostaje mu najwyżej 7 dni w tym roku.

Co dzieje się po zmianie stopnia niepełnosprawności?

Zmiana umiarkowanego lub znacznego stopnia na lekki nie odbiera prawa do urlopu, które pracownik już nabył w danym roku. Ochrona dotyczy więc uprawnienia powstałego przed zmianą orzeczenia. W następnym roku dodatkowy urlop nie będzie jednak przysługiwał, jeżeli pracownik nadal ma wyłącznie lekki stopień albo utracił status osoby niepełnosprawnej.

Jeżeli później pracownik ponownie uzyska umiarkowany lub znaczny stopień, do ustalenia wymaganego roku mogą mieć znaczenie wcześniejsze okresy zatrudnienia przypadające na czas posiadania uprawnionego stopnia. Nie zawsze trzeba więc rozpoczynać liczenie od początku, ale wymaga to dokładnego zestawienia okresów zatrudnienia i dat obowiązywania orzeczeń.

Przy zmianie pracodawcy urlop rozlicza się proporcjonalnie do okresu zatrudnienia w danym roku. To samo dotyczy niepełnego wymiaru czasu pracy. Przykładowo, przy połowie etatu roczny wymiar 10 dni co do zasady wynosi 5 dni, a przy rozwiązaniu umowy w trakcie roku niepełny wymiar zaokrągla się zgodnie z zasadami urlopu wypoczynkowego.

Co z niewykorzystanym urlopem?

Niewykorzystane dni przechodzą na kolejny rok jako zaległy urlop wypoczynkowy. Zasadniczo trzeba wykorzystać je do 30 września następnego roku. Jeżeli umowa o pracę zostanie rozwiązana, a urlopu nie da się już udzielić, pracownikowi należy się ekwiwalent pieniężny. Informację o wykorzystanym urlopie pracodawca uwzględnia także w świadectwie pracy.

Najważniejszy termin to rok zatrudnienia liczony od dnia zaliczenia do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności. Po uzyskaniu pierwszych 10 dni kolejne uprawnienie powstaje co roku 1 stycznia.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.