L4 – co to jest i jak działa zwolnienie lekarskie?
L4 to potoczna nazwa zwolnienia lekarskiego, które obecnie wystawia się jako elektroniczne zaświadczenie e-ZLA. Dokument potwierdza czasową niezdolność do pracy, a po wystawieniu trafia przez system ZUS do pracodawcy. W większości przypadków nie musisz dostarczać papierowego druku.
Jak działa e-ZLA?
Nazwa „L4” pochodzi od dawnych papierowych formularzy. Od 1 grudnia 2018 roku zwolnienia są wystawiane zasadniczo elektronicznie jako e-ZLA. Lekarz przekazuje dokument do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a ZUS udostępnia go płatnikowi składek, najczęściej pracodawcy, na platformie PUE ZUS.
Obieg zwolnienia wygląda następująco:
- Wystawienie e-ZLA – lekarz po ocenie stanu zdrowia określa okres niezdolności do pracy i wskazania dotyczące pobytu w domu.
- Przekazanie do ZUS – elektroniczne zaświadczenie zostaje podpisane i wysłane do systemu ZUS.
- Udostępnienie pracodawcy – pracodawca otrzymuje informację na swoim profilu PUE ZUS.
- Powiadomienie o nieobecności – mimo automatycznego przekazania dokumentu powinieneś niezwłocznie poinformować pracodawcę o chorobie i przewidywanym okresie nieobecności, zgodnie z zasadami obowiązującymi w firmie.
Pracownik zwykle nie musi zanosić do firmy papierowego L4. Wyjątkiem może być sytuacja, w której płatnik składek nie ma profilu PUE ZUS albo pracodawca znajduje się za granicą. W takim przypadku lekarz może przygotować wydruk e-ZLA przeznaczony do przekazania pracodawcy.
Komu przysługuje wynagrodzenie chorobowe i zasiłek?
Samo wystawienie e-ZLA nie oznacza jeszcze, że świadczenie będzie wypłacone. Prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego wiąże się z podleganiem ubezpieczeniu chorobowemu. Przy umowie o pracę ubezpieczenie jest obowiązkowe. Przy umowie zlecenia oraz działalności gospodarczej ubezpieczenie chorobowe co do zasady ma charakter dobrowolny.
Najważniejsze zasady dotyczące prawa do świadczenia są następujące:
- Pracownik nabywa prawo do świadczeń po 30 dniach nieprzerwanego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.
- Przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym okres wyczekiwania wynosi zasadniczo 90 dni.
- Wynagrodzenie chorobowe za pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w roku kalendarzowym wypłaca pracodawca, a po ukończeniu 50 lat – za pierwsze 14 dni, począwszy od następnego roku kalendarzowego.
- Po tym okresie wypłacany jest zasiłek chorobowy, przez pracodawcę albo ZUS, zależnie od tego, kto jest płatnikiem zasiłków.
- Zwykły okres zasiłkowy wynosi 182 dni, a w przypadku ciąży lub gruźlicy – 270 dni.
Co do zasady wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy wynoszą 80% podstawy wymiaru. Podstawa jest zwykle ustalana na podstawie przeciętnego wynagrodzenia z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Świadczenie w wysokości 100% podstawy przysługuje między innymi w razie niezdolności do pracy w czasie ciąży, wskutek wypadku przy pracy lub w drodze do pracy albo w związku z badaniami i pobraniem komórek, tkanek lub narządów od dawcy.
Co oznaczają kody literowe na L4?
Kody literowe nie wskazują konkretnej diagnozy. Informują o szczególnych okolicznościach związanych z niezdolnością do pracy, które mogą wpływać na wysokość albo długość wypłaty świadczenia. Nie każde e-ZLA musi zawierać taki kod.
| Kod | Znaczenie | Wpływ na zasiłek |
|---|---|---|
| A | Niezdolność do pracy z powodu tej samej choroby po przerwie nieprzekraczającej 60 dni | Może mieć znaczenie przy ustalaniu ciągłości okresu zasiłkowego |
| B | Niezdolność do pracy przypadająca w czasie ciąży | Co do zasady świadczenie wynosi 100%, a okres zasiłkowy może trwać do 270 dni |
| C | Niezdolność do pracy spowodowana nadużyciem alkoholu | Świadczenie nie przysługuje za pierwsze 5 dni niezdolności |
| D | Niezdolność do pracy spowodowana gruźlicą | Okres zasiłkowy może wynosić do 270 dni |
Pracodawca nie otrzymuje informacji o konkretnej chorobie, czyli numerze statystycznym ICD-10. Widzi dane potrzebne do obsługi nieobecności i świadczenia, między innymi okres zwolnienia oraz kod literowy, jeśli został wpisany. Szczegółowa diagnoza znajduje się w dokumentacji przekazywanej do ZUS.
Jakie obowiązki ma pracownik na L4?
Zwolnienie lekarskie nie jest urlopem. W czasie niezdolności do pracy powinieneś postępować zgodnie z celem zwolnienia, czyli wracać do zdrowia, oraz stosować się do wskazań lekarza. Na e-ZLA znajduje się informacja, czy chory powinien leżeć, czy może chodzić. Nie oznacza to jednak pełnej swobody w dysponowaniu czasem.
Podczas zwolnienia nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani korzystać ze zwolnienia w sposób sprzeczny z jego celem. ZUS, a w określonych przypadkach także pracodawca, może przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystywania L4. Naruszenie zasad może skutkować utratą prawa do świadczenia za kontrolowany okres, a w poważnych przypadkach także konsekwencjami pracowniczymi.
Najważniejsze jest więc rozróżnienie dwóch kwestii: e-ZLA usprawiedliwia nieobecność i stanowi podstawę do ubiegania się o świadczenie, ale nie zwalnia z obowiązku poinformowania pracodawcy ani z przestrzegania zaleceń lekarza.
L4 to dziś przede wszystkim elektroniczne e-ZLA. Lekarz przesyła je do ZUS, pracodawca odbiera dokument przez PUE ZUS, a wysokość świadczenia zależy od podstawy wymiaru, przyczyny niezdolności do pracy i długości ubezpieczenia.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego świadczenia lub sporu z pracodawcą skontaktuj się z ZUS albo specjalistą z zakresu prawa pracy.
