Ile wynosi urlop wychowawczy?
Urlop wychowawczy wynosi maksymalnie 36 miesięcy łącznie dla obojga rodziców. Co do zasady jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 35 miesięcy, ponieważ 1 miesiąc jest zarezerwowany dla drugiego rodzica i nie można go przenieść. Urlop jest bezpłatny.
Ile wynosi urlop wychowawczy?
Zgodnie z art. 186 Kodeksu pracy łączny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy. Jest to wspólna pula dla rodziców lub opiekunów dziecka. Zasada określana jako „35+1” oznacza, że każdy z rodziców ma własne, nieprzenoszalne prawo do co najmniej 1 miesiąca urlopu.
Jeżeli drugi rodzic nie wykorzysta swojej części, miesiąc ten przepada. Nie można przekazać go drugiemu rodzicowi, dlatego jedna osoba zasadniczo nie skorzysta z pełnych 36 miesięcy. Wyjątki od tej reguły dotyczą sytuacji, w których drugi rodzic nie może sprawować władzy rodzicielskiej lub dzieckiem opiekuje się tylko jeden uprawniony rodzic albo opiekun.
Najważniejsze parametry urlopu wychowawczego
| Parametr | Szczegóły |
|---|---|
| Maksymalny wymiar | 36 miesięcy łącznie dla obojga rodziców, zwykle maksymalnie 35 miesięcy dla jednego rodzica |
| Wiek dziecka | Do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, a w przypadku dziecka z niepełnosprawnością – do ukończenia 18 lat |
| Wymagany staż pracy | Co najmniej 6 miesięcy, z uwzględnieniem poprzednich okresów zatrudnienia |
| Odpłatność | Urlop jest bezpłatny, czyli pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy |
Kto może skorzystać z urlopu?
Urlop wychowawczy przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na podstawie stosunku pracy, który ma co najmniej 6 miesięcy stażu pracy. Do tego okresu wlicza się także wcześniejsze zatrudnienie u innych pracodawców. Nie uwzględnia się natomiast okresów wykonywania umowy zlecenia lub umowy o dzieło jako zatrudnienia pracowniczego.
Z urlopu mogą korzystać matka i ojciec dziecka, a także uprawnieni opiekunowie. Rodzice mogą przebywać na urlopie w tym samym czasie, ale łączny wykorzystany okres nadal nie może przekroczyć ustawowego limitu 36 miesięcy. Urlop można podzielić na maksymalnie 5 części.
Jeden rodzic może wykorzystać pełne 36 miesięcy, gdy wystąpi jedna z poniższych sytuacji:
- drugi rodzic dziecka nie żyje;
- drugiemu rodzicowi nie przysługuje władza rodzicielska;
- drugi rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej;
- władza rodzicielska drugiego rodzica została ograniczona albo zawieszona.
W przypadku dziecka wymagającego osobistej opieki z powodu niepełnosprawności może przysługiwać także dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, niezależnie od podstawowej puli. Można go wykorzystać nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.
Jak złożyć wniosek o urlop wychowawczy?
Wniosek składa się pracodawcy w formie papierowej albo elektronicznej. Pracodawca, jeśli pracownik spełnia warunki ustawowe, ma obowiązek go uwzględnić. Procedura wygląda następująco:
- Pracownik wskazuje we wniosku planowany okres urlopu oraz dane dziecka.
- Wniosek składa co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.
- Dołącza wymagane oświadczenia i dokumenty dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica, jeśli są potrzebne.
- Pracodawca udziela urlopu zgodnie z wnioskiem, ponieważ nie może odmówić przyznania uprawnienia spełniającego wymogi formalne.
Jeżeli wniosek zostanie złożony później niż 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, pracodawca udziela go najpóźniej po upływie 21 dni od dnia złożenia wniosku. Pracownik może wycofać wniosek nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Praca podczas urlopu i ochrona przed zwolnieniem
Urlop wychowawczy nie oznacza całkowitego zakazu pracy. Pracownik może podjąć zatrudnienie u dotychczasowego lub innego pracodawcy, prowadzić działalność, uczyć się albo odbywać szkolenie, pod warunkiem że nadal sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem. Jeżeli trwale przestanie ją sprawować, pracodawca może wezwać go do powrotu do pracy.
Urlop wychowawczy jest bezpłatny. Nie przysługuje za niego wynagrodzenie ani zasiłek z ZUS. Osoby spełniające warunki do świadczeń rodzinnych mogą sprawdzić, czy przysługuje im dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem podczas urlopu wychowawczego. Jest to odrębne świadczenie, zależne między innymi od kryterium dochodowego.
Pracownik korzysta z ochrony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy od dnia złożenia wniosku o urlop wychowawczy do zakończenia urlopu. Przy wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy ochrona trwa do powrotu do pełnego wymiaru, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. Wyjątkiem są między innymi upadłość lub likwidacja pracodawcy oraz przesłanki uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika.
Urlop wychowawczy można zastąpić obniżeniem wymiaru czasu pracy do poziomu nie niższego niż połowa etatu. Wniosek także składa się 21 dni przed rozpoczęciem pracy w zmniejszonym wymiarze, a pracodawca musi go uwzględnić. Skorzystanie z obniżonego etatu nie pomniejsza niewykorzystanej puli urlopu wychowawczego.
Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby bez korzystania z urlopu.
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje zasady wynikające z Kodeksu pracy. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza dotyczącej dokumentów, władzy rodzicielskiej lub ochrony zatrudnienia, warto sprawdzić aktualne przepisy albo skonsultować się ze specjalistą prawa pracy.
