Ile trwa urlop macierzyński i rodzicielski?

Przy urodzeniu jednego dziecka urlop macierzyński trwa 20 tygodni, a urlop rodzicielski maksymalnie 41 tygodni. Łącznie daje to 61 tygodni, czyli niemal rok. Urlop macierzyński jest obowiązkowy, natomiast rodzicielski dobrowolny. Za oba okresy można otrzymywać zasiłek macierzyński, ale urlop i świadczenie to dwa różne uprawnienia.

Ile trwają urlopy przy różnej liczbie dzieci?

Wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu rodzicom i wynosi 41 tygodni przy jednym dziecku albo 43 tygodnie przy porodzie mnogim.

Urlop macierzyński rozpoczyna się najczęściej w dniu porodu. Pracownica może rozpocząć go przed porodem, ale maksymalnie 6 tygodni przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie musi wykorzystać pozostałą część.

Czym różni się urlop macierzyński od rodzicielskiego?

Urlop macierzyński jest podstawowym uprawnieniem związanym z urodzeniem dziecka. Matka nie może zrzec się prawa do całego urlopu. Po wykorzystaniu co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie może zrezygnować z pozostałej części i wrócić do pracy, jeżeli niewykorzystany okres przejmie ojciec dziecka spełniający warunki do korzystania z tego uprawnienia.

Urlop rodzicielski jest dobrowolny i następuje po urlopie macierzyńskim albo jest wykorzystywany w późniejszym terminie. Można z niego korzystać jednorazowo lub w maksymalnie 5 częściach, także do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Rodzice mogą korzystać z niego na zmianę albo jednocześnie, ale łączny wymiar nie może przekroczyć przysługującego limitu.

Na czym polega 9 tygodni nieprzenoszalnego urlopu?

Z puli urlopu rodzicielskiego każdy rodzic ma wyłączne prawo do 9 tygodni. Tej części nie można przekazać drugiemu rodzicowi. Jeżeli rodzic jej nie wykorzysta, niewykorzystane tygodnie przepadają.

Przy jednym dziecku z 41 tygodni urlopu rodzicielskiego jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 32 tygodnie, a pozostałe 9 tygodni pozostaje do dyspozycji drugiego rodzica. Przy porodzie mnogim odpowiednio maksymalnie 34 tygodnie przypadają jednemu rodzicowi, a 9 tygodni drugiemu.

Ta zasada dotyczy urlopu, a nie samego zasiłku. Osoba niebędąca pracownikiem, na przykład przedsiębiorca lub zleceniobiorca, nie korzysta z urlopu w rozumieniu Kodeksu pracy, ale po spełnieniu warunków ubezpieczenia może otrzymywać zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu.

Jakie są warianty zasiłku macierzyńskiego?

Urlop jest uprawnieniem pracowniczym, a zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków. Standardowo za okres urlopu macierzyńskiego przysługuje 100% podstawy wymiaru, a za okres urlopu rodzicielskiego 70%.

Wariant 81,5% obejmuje okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu oraz przenoszalnej części rodzicielskiego. Nie obejmuje 9 tygodni przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi, za które zasiłek wynosi 70% podstawy.

Wybór wariantu zależy między innymi od planowanego podziału opieki i sytuacji finansowej rodziny. Jeżeli rodzic nie wykorzysta urlopu rodzicielskiego w pierwszym roku życia dziecka, możliwość zastosowania uśrednionej stawki może być ograniczona, dlatego termin złożenia wniosku ma znaczenie.

Jakie są najważniejsze terminy?

Wnioski składa się papierowo albo elektronicznie. Najważniejsze terminy dotyczą rozpoczęcia urlopu, rezygnacji z jego części oraz wyboru sposobu wypłaty zasiłku:

• 21 dni od porodu – termin na złożenie wniosku o zasiłek za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu w wariancie 81,5%.
• 21 dni przed rozpoczęciem urlopu rodzicielskiego – termin na złożenie wniosku o urlop rodzicielski lub jego część.
• 21 dni przed rozpoczęciem pracy podczas urlopu rodzicielskiego – termin na wniosek o łączenie urlopu z pracą u tego samego pracodawcy.
• 14 dni przed rozpoczęciem części urlopu macierzyńskiego ojca – termin na wniosek ojca przejmującego niewykorzystaną część urlopu.
• 7 dni przed powrotem do pracy – termin na wniosek matki o rezygnację z części urlopu macierzyńskiego po wykorzystaniu wymaganej części.
• 7 dni przed rozpoczęciem urlopu ojcowskiego – termin na wniosek o ten odrębny urlop.

Do wniosku o urlop rodzicielski zwykle dołącza się odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica. Przy podwyższonym wymiarze potrzebne jest także zaświadczenie potwierdzające szczególny stan zdrowia dziecka.

Czy można łączyć urlop rodzicielski z pracą?

Tak. Pracownik może wykonywać pracę u pracodawcy udzielającego urlopu rodzicielskiego w wymiarze nie większym niż połowa etatu. W takim przypadku urlop jest wykorzystywany w proporcjonalnie niższym wymiarze, a jego okres może się wydłużyć. Przy jednym dziecku wydłużenie może wynieść maksymalnie do 82 tygodni, a przy porodzie mnogim do 86 tygodni.

Pracodawca powinien uwzględnić wniosek, chyba że nie pozwala na to organizacja pracy albo rodzaj wykonywanych obowiązków. O przyczynie odmowy musi poinformować pracownika w terminie 7 dni. Zasiłek za okres łączenia urlopu z pracą jest odpowiednio zmniejszany.

W szczególnych przypadkach, między innymi przy wcześniactwie lub hospitalizacji dziecka, może przysługiwać także uzupełniający urlop macierzyński. Jego wymiar zależy od okresu pobytu dziecka w szpitalu i jest obliczany według zasady tygodnia urlopu za każdy tydzień hospitalizacji, w granicach określonych w przepisach.

Najważniejsze liczby to 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i 41 tygodni rodzicielskiego przy jednym dziecku. Planowanie warto oprzeć na podziale 9 tygodni wyłącznie dla każdego rodzica oraz na terminowym złożeniu wniosków, zwłaszcza tego dotyczącego zasiłku w wysokości 81,5%.

Artykuł ma charakter informacyjny. W indywidualnej sprawie warto sprawdzić aktualne przepisy Kodeksu pracy i ustawy zasiłkowej albo skonsultować dokumentację z pracodawcą, ZUS lub specjalistą prawa pracy.