Czy pracodawca może odmówić ojcu urlopu rodzicielskiego?

Nie. Pracodawca nie może odmówić ojcu urlopu rodzicielskiego, jeśli kompletny wniosek został złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Taki wniosek jest dla pracodawcy wiążący, a braki kadrowe ani trudności organizacyjne nie uzasadniają odmowy.

Urlop rodzicielski, ojcowski i „tacierzyński” – czym się różnią?

Ojciec może korzystać z kilku odrębnych uprawnień. Ich pomylenie może prowadzić do złożenia niewłaściwego wniosku albo zastosowania złego terminu.

Standardowa pula urlopu rodzicielskiego wynosi łącznie 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka. Jeden rodzic może wykorzystać najwyżej 32 tygodnie, ponieważ 9 tygodni pozostaje wyłącznym prawem drugiego rodzica. Ojciec nie musi korzystać z tego uprawnienia, ale jeśli go nie wykorzysta, ta część urlopu przepada i nie może zostać przekazana matce.

Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w maksymalnie pięciu częściach, nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Ojciec może korzystać z niego także wtedy, gdy matka pozostaje na urlopie macierzyńskim. Rodzice mogą również przebywać na urlopie rodzicielskim jednocześnie, z zachowaniem wspólnego limitu.

Jak złożyć wniosek, aby pracodawca musiał go uwzględnić?

Podstawą uprawnienia są przepisy art. 182^1a i następnych Kodeksu pracy. Wniosek powinien być kompletny, złożony w prawidłowej formie i z odpowiednim wyprzedzeniem. Kolejność czynności jest następująca:

1. Ustal okres urlopu i sprawdź, ile części oraz tygodni rodzicielskiego zostało już wykorzystanych przez oboje rodziców.
2. Złóż wniosek co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu lub jego części.
3. Przekaż dokument w formie papierowej albo elektronicznej, na przykład e-mailem lub przez firmowy system kadrowy.
4. Dołącz wymagane dokumenty i zachowaj potwierdzenie przekazania wniosku pracodawcy.

Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:

• Dane pracownika – imię i nazwisko oraz wskazanie okresu planowanego urlopu.
• Informację o wcześniejszym wykorzystaniu uprawnień – okresy urlopu rodzicielskiego albo pobierania zasiłku za okres odpowiadający temu urlopowi oraz liczbę wykorzystanych części.
• Dokument potwierdzający urodzenie dziecka – odpis skrócony aktu urodzenia, jego kopię albo zagraniczny dokument potwierdzający urodzenie.
• Oświadczenie dotyczące drugiego rodzica – informację, czy i w jakim okresie drugi rodzic korzysta lub zamierza korzystać z urlopu rodzicielskiego albo zasiłku za analogiczny okres.

Jeżeli dokument potwierdzający urodzenie dziecka znajduje się już w aktach osobowych, jego ponowne dołączanie może nie być konieczne. W przypadku korzystania ze zwiększonego wymiaru urlopu do wniosku należy dołączyć także zaświadczenie, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy „Za życiem”.

Termin 21 dni dotyczy wniosku o udzielenie urlopu. Nie należy mylić go z wnioskiem o wypłatę zasiłku macierzyńskiego w uśrednionej wysokości 81,5%, który składa się na odrębnych zasadach. Za nieprzenoszalne 9 tygodni drugiego rodzica zasiłek co do zasady wynosi 70% podstawy wymiaru.

Co zrobić, gdy pracodawca mimo wszystko odmawia?

Odmowa urlopu rodzicielskiego po złożeniu kompletnego wniosku w terminie jest naruszeniem praw pracownika. Pracodawca nie może uzasadniać jej koniecznością zapewnienia zastępstwa, brakami kadrowymi, zwiększoną liczbą zadań ani innymi problemami organizacyjnymi.

Odmowa udzielenia urlopu rodzicielskiego stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika i może skutkować grzywną od 1000 do 30 000 zł. W takiej sytuacji warto działać w sposób uporządkowany:

• Zachowaj kopię wniosku oraz potwierdzenie jego doręczenia.
• Poproś pracodawcę o pisemne wskazanie przyczyny odmowy.
• Zgłoś naruszenie do Państwowej Inspekcji Pracy.
• Rozważ dochodzenie swoich praw przed sądem pracy, zwłaszcza gdy odmowie towarzyszą naciski lub niekorzystne traktowanie.

Inne zasady dotyczą jedynie łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą u tego samego pracodawcy. Pracodawca może odmówić takiego połączenia, jeżeli nie pozwala na to organizacja pracy lub rodzaj wykonywanych obowiązków. Nie oznacza to jednak prawa do odmowy samego urlopu rodzicielskiego.

Co sprawdzić przed wysłaniem wniosku?

Przed przekazaniem dokumentu pracodawcy sprawdź:

• czy wniosek został złożony co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu,
• czy wskazano dokładny okres urlopu i liczbę wykorzystywanych części,
• czy dołączono akt urodzenia dziecka lub sprawdzono, że znajduje się już w aktach osobowych,
• czy dodano wymagane oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu przez drugiego rodzica,
• czy zachowano potwierdzenie wysłania albo złożenia wniosku.

Jeżeli te warunki są spełnione, pracodawca nie ma prawa uzależniać urlopu rodzicielskiego od swojej zgody. Podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu pracy, w szczególności art. 182^1a–182^1g.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą warto skonsultować sytuację z prawnikiem, Państwową Inspekcją Pracy lub związkiem zawodowym.