Mediana wynagrodzeń – co to jest i jak ją obliczyć?

Mediana wynagrodzeń to wartość środkowa w uporządkowanym zestawieniu płac. Dzieli zatrudnionych na dwie równe grupy: połowa otrzymuje wynagrodzenie nie wyższe od mediany, a druga połowa – nie niższe. W statystykach GUS chodzi o kwoty brutto przeliczone na pełny etat.

Czym jest mediana wynagrodzeń?

Aby obliczyć medianę, porządkuje się wynagrodzenia od najniższego do najwyższego, a następnie wskazuje wartość znajdującą się pośrodku. Jeżeli mediana wynosi 7000 zł brutto, oznacza to, że połowie zatrudnionych wypłacono nie więcej niż 7000 zł, a druga połowa otrzymała co najmniej tę kwotę.

Mediana nie mówi więc, ile zarabia każda osoba w badanej grupie. Pokazuje położenie środka rozkładu płac i zwykle lepiej opisuje zarobki typowego pracownika niż sama średnia arytmetyczna.

Mediana a średnia arytmetyczna – czym się różnią?

Średnia arytmetyczna powstaje przez dodanie wszystkich wynagrodzeń i podzielenie wyniku przez liczbę obserwacji. Mediana zależy natomiast od kolejności wartości, a nie od ich sumy. Ta różnica ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w grupie występują bardzo wysokie pensje.

Przykładowo, jeśli większość osób w firmie zarabia od 5000 do 8000 zł brutto, a kilku członków zarządu otrzymuje kilkadziesiąt tysięcy złotych, średnia może wyraźnie wzrosnąć. Nie oznacza to jednak, że większość pracowników osiąga podobne dochody. Mediana pozostanie bliżej wynagrodzeń otrzymywanych przez większą część zespołu.

Dlaczego mediana jest ważna dla pracownika?

Porównując własne wynagrodzenie z medianą, można łatwiej ocenić jego położenie na tle całej badanej grupy. Trzeba jednak porównywać dane z tego samego zakresu, na przykład dla podobnego zawodu, regionu, wieku lub sektora.

Analiza mediany daje kilka istotnych informacji:

• Lepszy obraz typowych zarobków – wynik nie jest silnie przesuwany przez niewielką grupę osób o bardzo wysokich dochodach.
• Mniejszy wpływ wartości skrajnych – pojedyncze pensje kadry zarządzającej nie zawyżają wskaźnika tak jak w przypadku średniej.
• Czytelniejszy podział grupy – wiadomo, jaka kwota oddziela połowę niżej i połowę wyżej wynagradzanych zatrudnionych.
• Lepsze porównanie różnic płacowych – medianę można zestawiać między płciami, branżami, sektorami, regionami i grupami wieku.

Nie oznacza to, że średnia jest bezużyteczna. Oba wskaźniki opisują różne cechy rozkładu wynagrodzeń. Różnica między nimi sama w sobie może pokazywać, jak silnie wysokie zarobki niewielkiej grupy wpływają na ogólny obraz płac.

Jak GUS definiuje wynagrodzenie uwzględniane w medianie?

W danych Głównego Urzędu Statystycznego mediana wynagrodzeń odnosi się do miesięcznych kwot brutto. Wynagrodzenia poszczególnych zatrudnień są przeliczane na pełny etat, co ułatwia porównywanie osób pracujących w różnym wymiarze czasu.

Kwota brutto obejmuje zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne płacone przez zatrudnionego, w tym składki emerytalne, rentowe i chorobowe. W zestawieniach uwzględnia się wynagrodzenia wypłacone w danym miesiącu. W określonych przypadkach dane mogą obejmować także wypłaty z umów zlecenia, o dzieło lub agencyjnych zawartych z tym samym pracodawcą albo na jego rzecz.

Dlatego mediany brutto nie należy utożsamiać z kwotą otrzymywaną na konto. Wynagrodzenie netto jest niższe i zależy między innymi od rodzaju umowy, składek, ulg oraz indywidualnych ustawień podatkowych.

Co pokazuje mediana wynagrodzeń?

Mediana pozwala ocenić, jak wygląda położenie większości zatrudnionych bez nadmiernego wpływu najwyższych pensji. Z tego powodu jest szczególnie przydatna wtedy, gdy chce się sprawdzić, czy często przywoływana „średnia krajowa” odpowiada zarobkom typowego pracownika.

Najbardziej miarodajny obraz rynku pracy powstaje przez zestawienie mediany ze średnią oraz z uwzględnieniem źródła danych, okresu, wymiaru etatu i kwoty brutto. Sama mediana nie opisuje wszystkich różnic płacowych, ale pomaga uniknąć wniosku, że zarobki większości osób są równe średniej arytmetycznej.