Ile trzeba przepracować, aby otrzymać 13 pensję?

Aby otrzymać trzynastkę, pracownik sfery budżetowej powinien faktycznie przepracować u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy w jednym roku kalendarzowym. W praktyce oznacza to 180 dni pracy. Pełne dodatkowe wynagrodzenie roczne przysługuje po przepracowaniu całego roku, a przy krótszym stażu jest co do zasady proporcjonalne.

Kogo dotyczy trzynastka?

Trzynastka, czyli dodatkowe wynagrodzenie roczne, przysługuje pracownikom określonym w ustawie z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Chodzi między innymi o osoby zatrudnione w:

• państwowych jednostkach sfery budżetowej;
• urzędach organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz w sądach i trybunałach;
• samorządowych jednostkach budżetowych i samorządowych zakładach budżetowych;
• biurach poselskich, senatorskich, poselsko-senatorskich oraz klubach, kołach i zespołach parlamentarnych.

Świadczenie nie przysługuje na podstawie samej umowy cywilnoprawnej. Ustawa odnosi się do pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę. Przepisy o trzynastce nie obejmują też między innymi osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe oraz żołnierzy i funkcjonariuszy służb wymienionych w ustawie.

Ile trzeba przepracować w roku?

Podstawowa zasada jest prosta. Pracownik, który przepracował u danego pracodawcy cały rok kalendarzowy, nabywa prawo do trzynastki w pełnej wysokości. Jeżeli pracował krócej, musi co do zasady wykazać co najmniej 6 miesięcy faktycznej pracy w tym samym roku kalendarzowym. W takim przypadku świadczenie ustala się proporcjonalnie do przepracowanego okresu.

Rok kalendarzowy trwa od 1 stycznia do 31 grudnia. Nie można więc zsumować okresów pracy z dwóch lat i uznać, że łącznie dają wymagane 6 miesięcy. Przykładowo osoba zatrudniona od 1 października do 30 kwietnia przepracuje wprawdzie 7 miesięcy, ale w pierwszym roku będzie to tylko 3 miesiące, a w drugim 4 miesiące. Bez zastosowania ustawowego wyjątku nie spełni warunku w żadnym z tych lat.

Co oznacza faktyczne przepracowanie?

Okres zatrudnienia nie zawsze jest tym samym co okres faktycznego wykonywania pracy. Przy ustalaniu prawa do trzynastki liczy się efektywne świadczenie pracy u danego pracodawcy. Samo pozostawanie w stosunku pracy nie wystarcza.

Do wymaganego okresu nie wlicza się między innymi niezdolności do pracy, za które pracownik pobiera wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek chorobowy. Podobnie traktuje się inne okresy absencji, jeżeli pracownik nie świadczył w tym czasie pracy. Urlop wypoczynkowy jest natomiast traktowany jako okres pracy przy ustalaniu prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego.

Ta zasada wynika między innymi z orzecznictwa Sądu Najwyższego, który wskazuje, że „przepracowanie” oznacza okres faktycznego, efektywnego wykonywania pracy. Wyjątki dotyczące określonych urlopów i innych sytuacji wynikają bezpośrednio z ustawy.

Kiedy 6 miesięcy nie jest wymagane?

Ustawa przewiduje zamknięty katalog sytuacji, w których pracownik może nabyć prawo do trzynastki mimo przepracowania krótszego okresu. Wymóg 6 miesięcy nie obowiązuje między innymi w przypadku:

• zatrudnienia w trakcie roku nauczyciela lub nauczyciela akademickiego zgodnie z organizacją pracy szkoły albo szkoły wyższej;
• zatrudnienia do pracy sezonowej, jeżeli umowa została zawarta na sezon trwający co najmniej 3 miesiące;
• powołania do czynnej służby wojskowej albo skierowania do służby zastępczej;
• korzystania z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego, ojcowskiego, wychowawczego, opiekuńczego, uzupełniającego urlopu macierzyńskiego lub urlopu dla poratowania zdrowia;
• rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, rentę, świadczenie rehabilitacyjne, przeniesieniem służbowym, powołaniem albo wyborem;
• likwidacji pracodawcy, likwidacji jego jednostki organizacyjnej, reorganizacji albo zmniejszenia zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy;
• podjęcia zatrudnienia po przeniesieniu służbowym, powołaniu, wyborze, likwidacji poprzedniego pracodawcy, reorganizacji lub zwolnieniu ze służby wojskowej;
• wygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika.

Wyliczenie ma charakter wyczerpujący. Oznacza to, że nie można rozszerzać go na inne przypadki tylko dlatego, że absencja była usprawiedliwiona. Na przykład samo zwolnienie lekarskie nie znosi wymogu faktycznego przepracowania 6 miesięcy.

Kiedy pracownik traci prawo do trzynastki?

Nawet spełnienie wymogu stażu nie wystarczy, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek określonych w ustawie. Pracownik nie nabywa prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, gdy:

• miał nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy trwającą dłużej niż 2 dni;
• stawił się do pracy albo przebywał w pracy w stanie nietrzeźwości;
• została wobec niego wymierzona kara dyscyplinarna wydalenia z pracy lub ze służby;
• rozwiązano z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy.

Jak oblicza się wysokość trzynastki?

Trzynastka wynosi 8,5% sumy wynagrodzenia za pracę otrzymanego w danym roku kalendarzowym. Przy ustalaniu podstawy uwzględnia się wynagrodzenie i inne świadczenia brane pod uwagę przy obliczaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, a także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

Przy krótszym okresie pracy, jeżeli pracownik spełnia warunek 6 miesięcy albo korzysta z ustawowego wyjątku, świadczenie ustala się proporcjonalnie. Do podstawy nie wchodzą świadczenia, które nie są wynagrodzeniem za pracę, w szczególności zasiłki z ubezpieczenia społecznego.

Trzynastkę wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku następującego po roku, za który przysługuje świadczenie, czyli co do zasady do końca marca. W razie sporu o zaliczenie konkretnego okresu absencji albo składnika wynagrodzenia znaczenie mają dokładne okoliczności zatrudnienia oraz treść ustawy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu z pracodawcą dotyczącego prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego warto skonsultować dokumentację z prawnikiem lub właściwą instytucją.